Vừa qua, tác giả Trần Nhật Vy đã cho ra mắt tập 3 của bộ sách Văn chương Sài Gòn 1881-1924. Bộ sách gồm 5 tập. Là nơi tập hợp những văn bản gốc, những tài liệu mới mẻ, những phát hiện liên quan đến văn học ở thập niên trước. Qua đó giúp thế hệ trẻ có cái nhìn trọn vẹn hơn về văn học nước nhà.
Tác giả Trần Nhật Vy kí tặng bạn đọc trong buổi ra mắt sách
Phóng viên Giáo dục TP.HCM đã có cuộc trò chuyện cùng tác giả Trần Nhật Vy.
PV: Thưa ông! Cơ duyên nào đã thôi thúc ông viết nên bộ sách Văn chương Sài Gòn 1881-1924?
Tác giả Trần Nhật Vy: Thực ra tôi không phải là nhà văn, không phải là nhà nghiên cứu văn học. Tôi là nhà báo. Ý định ban đầu của tôi là muốn viết về lịch sử báo chí của Sài Gòn. Vì vậy, tôi bắt đầu đọc những bài báo cũ ở thập niên trước để thu thập tài liệu. Khi đọc, tôi phát hiện rất nhiều truyện, tiểu thuyết ban đầu.
Tôi nhớ lại nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Xuân (Đà Nẵng) từng nói, khi các lưu dân người Việt từ Bắc vào Nam khai phá mang theo chữ Nho, chữ Hán, chữ Nôm. Khi về, họ mang theo một gia tài quan trọng là chữ quốc ngữ. Tôi quyết tâm đi tìm gia tài đó để xem nó ở đâu và như thế nào. Cuối cùng cơ duyên đó đã đưa đẩy tôi tạo nên bộ Văn chương Sài Gòn 1881-1924.
Ông có thể giải thích tại sao mình lại chọn cột mốc 1881-1924 làm điểm khởi đầu và kết thúc cho công trình nghiên cứu?
Văn chương Sài Gòn đã thất lạc hơn 100 năm. Nói thất lạc có nghĩa là có người biết chứ không hoàn toàn là không biết. Tôi may mắn có được bản sao của tờ Gia Định báo 1881. Tờ báo này nằm trong tủ sách của một nhà sưu tầm sách báo, có tất thảy 48 tờ. Khi đọc hết tờ báo, tôi phát hiện ngày 1-12-1881 xuất hiện ba bài viết không tác giả: Cách thế cứu người chết ngột, Tên chăn bò và Thằng ăn trộm với con heo. Trong đó, Cách thế cứu người chết ngột là một bài khoa học thường thức, còn hai bài kia là truyện. Từ đó tôi bắt đầu đặt ra câu hỏi, phải chăng đây là những truyện đầu tiên được đăng trên báo quốc ngữ? Nhưng tác giả là ai? Sau đó, khi được đọc cuốn Phansa diễn ra quốc ngữ của ông Trương Minh Ký in năm 1884 tôi phát hiện trong đó có đăng Thằng ăn trộm với con heo và Tên chăn bò. Phansa diễn ra quốc ngữ là những truyện chuyển thơ ngụ ngôn La Fontain thành văn xuôi của ông Trương Minh Ký. Với tôi, đây là những truyện đầu tiên, viết bằng văn xuôi, in trên báo quốc ngữ Sài Gòn. Vì vậy tôi chọn thời điểm 1881 làm cái mốc bắt đầu cho bộ sách này.
Tôi quyết định chọn năm 1924 làm điểm dừng cho bộ sách để chứng minh cho mọi người biết rằng Tố Tâm của Hoàng Ngọc Phách không phải là tiểu thuyết đầu tiên. Trước khi tác phẩm này ra đời, Sài Gòn có rất nhiều truyện, tiểu thuyết dài ngắn khác nhau mà tôi đã nêu ra trong bộ Văn chương Sài Gòn 1881-1924.
Trải qua nhiều thăng trầm của đất nước, đa phần tài liệu cũ, xưa bị thất thoát. Vậy ông tìm lại tư liệu như thế nào? Khó khăn lớn nhất mà ông gặp phải là gì?
Vâng! Đây quả thực là một khó khăn lớn. Nhiều tài liệu bị thất thoát, thậm chí mất đi vì nhiều lý do khác nhau. Có tài liệu tôi biết thì lại không có bản gốc, còn tài liệu tìm được thì lại không đủ bộ, bị nhảy số, mất đoạn… Do đó tôi phải nhờ bạn bè trong và ngoài nước giúp đỡ, hỗ trợ.
Một cái khó khác cũng không kém phần vất vả cho tôi là lỗi chính tả. Người xưa dùng dấu hỏi dấu ngã như nhau. Vì vậy khi chép ra, tôi phải căng đầu suy nghĩ để sửa dấu mà không dám thuê người ngoài. Vì dù gì mình cũng phải đọc lại, đối chiếu với bản gốc. Nghĩ vậy nên tôi tự làm luôn.
Khó khăn lớn nhất là tài chính hạn hẹp. Tôi đã từng qua Mỹ, Canada để mua tài liệu nhưng giá đắt quá. Ở Mỹ hay Canada, một trang copy là 20 cent. Bản BDF trên thư viện nước Pháp cũng khoảng 15 cent/1 trang. Ngoài ra do bất đồng về ngôn ngữ nên rất khó khăn khi tìm tài liệu như vậy. Vì vậy đa phần tài liệu mà tôi tìm được là tại Sài Gòn hoặc một số nơi khác trong nước để làm tư liệu nghiên cứu.
Thưa ông! Giá trị mà Văn chương Sài Gòn mang lại cho người đọc là gì?
Văn chương Sài Gòn đã thất lạc hơn 100 năm nay và chưa có ai tập hợp lại thành những tuyển tập sách và công bố rộng rãi đến độc giả. Vì vậy có thể xem đây là bộ sách giúp bổ khuyết cho nền văn học sử, giúp thế hệ trẻ nhìn nhận chính xác hơn về nền văn học, văn hóa nước nhà.
Đối với lĩnh vực nghiên cứu văn chương, bộ sách cung cấp một kho tác phẩm của thế hệ tác giả đầu tiên dùng chữ quốc ngữ viết văn, từng công bố trên báo chí nhưng đến nay không dễ tìm được bản gốc. Sắp tới, tôi sẽ bắt tay để hoàn thiện 2 tập cuối: Du ký và Tập văn vần.
Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện này!
Kiều Khánh (thực hiện)
Bình luận (0)