Trong bối cảnh nhu cầu nhân lực công nghệ ngày càng gia tăng, xu hướng học sinh “né” các môn khoa học tự nhiên đang đặt ra thách thức lớn cho hệ thống giáo dục. Trước thực tế đó, giáo dục STEM ở bậc THPT không chỉ là giải pháp đổi mới phương pháp dạy học mà còn là đòn bẩy quan trọng trong định hướng nghề nghiệp và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho TP.HCM.
Khi lựa chọn “an toàn” tạo ra khoảng trống nhân lực
Những năm gần đây, xu hướng học sinh lựa chọn tổ hợp Khoa học xã hội trong kỳ thi tốt nghiệp THPT ngày càng chiếm ưu thế. Theo thống kê của Bộ GD-ĐT, khoảng 60-65% thí sinh chọn tổ hợp này, trong khi chỉ khoảng 35-40% lựa chọn Khoa học tự nhiên.
Tuy nhiên, sự dịch chuyển trong lựa chọn môn học đang tạo ra một nghịch lý đáng lo ngại. Trong khi đất nước định hướng phát triển mạnh các ngành công nghệ cao như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, tự động hóa…, thì nguồn tuyển sinh cho các lĩnh vực khoa học kỹ thuật lại có dấu hiệu thu hẹp ngay từ bậc phổ thông.
Theo các báo cáo nhân lực, nhu cầu lao động trong lĩnh vực công nghệ thông tin tại Việt Nam tăng trưởng trung bình 10-15% mỗi năm, nhưng nguồn cung hiện vẫn chưa đáp ứng đủ cả về số lượng lẫn chất lượng. Khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tiễn vì thế ngày càng gia tăng.
Phân tích sâu hơn về hiện trạng này, TS. Đặng Văn Sơn (Trường ĐH Khoa học Tự nhiên – ĐH Quốc gia Hà Nội) cho rằng học sinh đang “đặt cược vào sự an toàn”. Các môn khoa học tự nhiên đòi hỏi nền tảng tư duy logic, khả năng tính toán phức tạp và quá trình tích lũy dài hạn. Trong khi đó, các môn xã hội, với hình thức thi trắc nghiệm, lại dễ giúp học sinh đạt điểm “an toàn” hơn để xét tốt nghiệp.
“Để đảo ngược xu thế này, ép buộc học sinh học lại khoa học tự nhiên bằng mệnh lệnh hành chính là điều không tưởng. Cách duy nhất là khơi gợi lại tình yêu khoa học ngay từ bậc phổ thông thông qua việc thực học, thực làm. Đó chính là sứ mệnh của giáo dục STEM”, TS. Đặng Văn Sơn nhấn mạnh.
Thực tế cho thấy, khi việc học vẫn nặng về lý thuyết, thiếu các hoạt động thực hành, thí nghiệm và ứng dụng, học sinh khó hình dung được giá trị thực tiễn của các môn khoa học. Đây cũng là nguyên nhân khiến nhiều em lựa chọn “né” những môn học được xem là khó.
STEM – cầu nối giữa học tập, hướng nghiệp và nhu cầu xã hội
Trong bối cảnh đó, giáo dục STEM được xem là một hướng tiếp cận hiệu quả nhằm thay đổi cách học và cách nhìn của học sinh. Thay vì học rời rạc từng môn, STEM giúp học sinh tiếp cận kiến thức theo hướng liên ngành, thông qua các dự án và bài toán thực tế. Khi trực tiếp tham gia thiết kế robot, lập trình hay xây dựng các mô hình công nghệ, học sinh không chỉ hiểu sâu kiến thức mà còn nhìn thấy rõ ứng dụng của khoa học trong đời sống.
Quan trọng hơn, STEM tạo ra một “cầu nối tự nhiên” với công tác hướng nghiệp. Thông qua trải nghiệm, học sinh có thể nhận diện sở thích, năng lực và bước đầu hình dung về các ngành nghề trong tương lai.
Tại TP.HCM, nhiều mô hình giáo dục mới đang từng bước đưa trải nghiệm STEM vào ngay trong nhà trường. Đáng chú ý, mô hình “Không gian sáng chế” (maker space) do KDI Education phát triển đang được triển khai tại một số trường THPT, mang đến môi trường học tập tích hợp các lĩnh vực như Robotics, AI, IoT và Engineering. Đây được xem như một “mini lab công nghệ”, nơi học sinh có thể thực hành, sáng tạo và làm việc theo nhóm trên các dự án thực tế.
Thông qua mô hình này, học sinh không chỉ tiếp cận kiến thức một cách sinh động mà còn được “thử vai” trong các lĩnh vực nghề nghiệp tương lai như kỹ sư tự động hóa, lập trình viên hay nhà phát triển công nghệ. Nhờ đó, hoạt động hướng nghiệp trở nên thiết thực, liên tục và có chiều sâu hơn ngay từ bậc THPT.
Thầy Nguyễn Văn Cường – Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Chí Thanh, TP.HCM cho hay: “Chúng tôi xác định STEM không phải là hoạt động mang tính phong trào mà là một phần trong chiến lược đổi mới dạy học. Nhà trường đang từng bước tích hợp STEM vào chương trình chính khóa, đồng thời tổ chức các câu lạc bộ, dự án nghiên cứu để học sinh được trải nghiệm thực tế. Khi được “làm thật”, các em hứng thú hơn và dần thay đổi cách nhìn về các môn khoa học tự nhiên”.
Theo vị hiệu trưởng, dù còn không ít khó khăn về cơ sở vật chất, đội ngũ và thời gian tổ chức, nhưng nếu có định hướng đúng và sự đầu tư bài bản, STEM sẽ trở thành động lực quan trọng nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.
Ông Nguyễn Bảo Quốc – Phó Giám đốc Sở GD-ĐT TP.HCM nhìn nhận: “Giáo dục STEM ở bậc THPT có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc hình thành tư duy khoa học, năng lực giải quyết vấn đề và định hướng nghề nghiệp cho học sinh. Khi được trải nghiệm thực tế, học sinh sẽ hiểu rõ hơn năng lực bản thân, từ đó lựa chọn ngành nghề phù hợp. Đây cũng là nền tảng để thành phố xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh chuyển đổi số”.
Theo ông Nguyễn Bảo Quốc, về lâu dài, việc thúc đẩy giáo dục STEM gắn với hướng nghiệp không chỉ giúp học sinh lựa chọn ngành học phù hợp hơn, mà còn góp phần giải quyết bài toán nguồn nhân lực cho thành phố. Khi học sinh được tiếp cận khoa học – công nghệ một cách đúng đắn và có trải nghiệm thực tế, khoảng cách giữa “học” và “làm” sẽ dần được rút ngắn. Đây chính là nền tảng để xây dựng lực lượng lao động chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển của TP.HCM trong kỷ nguyên kinh tế số.
“Trong bối cảnh đó, đầu tư cho giáo dục STEM không chỉ là đổi mới phương pháp dạy học, mà còn là một chiến lược dài hạn cho tương lai nguồn nhân lực và năng lực cạnh tranh của thành phố” – ông Quốc khẳng định.
Yến Hoa
Bình luận (0)