86 năm đã đi qua nhưng hào khí cách mạng của phong trào Nông hội đỏ đầu tiên do Đảng Cộng sản Đông Dương lãnh đạo trong đêm trước của Cách mạng tháng Tám vẫn đẹp trong từng bức tranh, lời thơ, bản nhạc trong kho tàng văn học nghệ thuật cách mạng Việt Nam.
 |
| Bức tranh sơn mài phong trào XVNT có giá trị vượt thời gian được vẽ bởi nhóm tác giả tài năng do họa sĩ Nguyễn Đức Nùng phác thảo. Ảnh: IT |
Từ thơ ca…
Đã gần 70 tuổi nhưng nhà giáo Hùng Phi Chường – GV Trường THPT Đức Trí, TP.HCM vẫn thường ngân nga những câu thơ thuộc lòng từ thời đi học mỗi khi nghĩ đến quê hương: “Kìa Bến Thủy đứng đầu dậy trước/ Nọ Thanh Chương tiếp bước đứng lên/ Nam Đàn, Nghi Lộc, Hưng Nguyên/ Anh Sơn, Hà Tĩnh một phen dậy rồi”. Đây là một đoạn tiêu biểu trong bài thơ Bài ca cách mạng đầy khí thế đấu tranh khi nói về phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh (XVNT) vào những năm 1930-1931. Ông Chường tâm sự: “Cả thế hệ chúng tôi lúc bấy giờ vẫn không quên những bài thơ ra đời trong phong trào XVNT với niềm tự hào là người con của vùng đất cách mạng”. Như ngọn lửa được thắp sáng từ lòng yêu nước, từ tinh thần chống phá cường quyền áp bức bất công, phong trào XVNT dưới sự chỉ đạo của Xứ ủy Trung Kỳ đã được mọi tầng lớp đồng lòng ủng hộ tạo nên những cuộc biểu tình rung trời chuyển đất: “Trên gió cả cờ đào phất thẳng/ Dưới đất bằng giấy trắng tung ra/ Giữa thành một trận xông pha/ Bên kia đạn sắt bên ta gan vàng”. Không được lưu hành công khai nhưng những vần thơ kêu gọi sĩ – nông – công – thương – binh đấu tranh từ trong đêm tối vẫn có sức mạnh để rọi ánh sáng ra bên ngoài. Do hoàn cảnh đấu tranh bí mật nhiều bài thơ không có tên tác giả vẫn được chuyền cho nhau bất chấp súng đạn quân thù. Có thể thấy cảm hứng chủ đạo của dòng văn học cách mạng trong giai đoạn rực lửa này bắt nguồn từ cuộc sống lầm than tăm tối của nhục mất nước, bằng khí thế của những cuộc bãi công biểu tình của thợ thuyền công nhân để xóa bỏ cuộc đời trâu ngựa: “Lợi quyền ta cố ta đòi. Dần xương đế quốc xẻo môi quan trường”. Điều đáng nói hơn, mặc dù thời điểm này còn ở nước ngoài nhưng đồng chí Nguyễn Ái Quốc vẫn theo dõi từng bước đi của phong trào đang sôi động ngay trên mảnh đất quê nhà. Nhiều bức thư, bản báo cáo được Nguyễn Ái Quốc gửi cho Quốc tế Cộng sản, Quốc tế Nông dân không chỉ ngợi ca tinh thần của chính quyền cách mạng đầu tiên mà còn để góp nên tiếng nói đấu tranh trên trường quốc tế nhằm tranh thủ sự ủng hộ của thế giới.
… Đến nhạc họa
Đi theo đoàn biểu tình của phong trào cách mạng còn có lời bài hát của nhạc sĩ Đinh Nhu với nhịp bước hùng tráng: “Nào anh em nghèo đâu. Liều thân cho đời sống. Mong thế giới đại đồng” (Cùng nhau đi hồng binh). Lấy cảm hứng từ phong trào XVNT, Cùng nhau đi hồng binh trở thành ca khúc mở đường cho dòng nhạc cách mạng mới của Việt Nam sau khi có sự lãnh đạo của Đảng. Từ bùn lầy nô lệ, người thợ thuyền chỉ biết đi theo cách mạng, theo chân người “chiến sĩ đỏ” hướng về ngọn cờ búa liềm của giai cấp công nông để đổi lấy tương lai cho chính bản thân mình, thà chết vinh hơn sống nhục: “Đời ta không cần lo. Nhà ta không cần thiết. Làm sao cho toàn thắng. Ta mới sống yên vui”.
Ra đời vào những năm 70, vở kịch hát Cô gái sông Lam, Đốm lửa núi Hồng được coi là những tác phẩm sân khấu đặc sắc về phong trào XVNT. Không khí của những ngày khởi nghĩa được dàn dựng trên sân khấu vừa đem đến niềm tự hào về truyền thống đấu tranh cách mạng lại vừa tiếp thêm sức mạnh để người dân trên quê hương Làng Đỏ cầm chắc tay súng chiến đấu với đế quốc Mỹ xâm lược trên khắp 2 miền. Trước đó, vào năm 1960 vở kịch múa Ngọn lửa Nghệ Tĩnh đã được Đoàn ca múa Tổng cục Chính trị và Đoàn văn công Quân đội miền Nam dàn dựng trở thành vở kịch cách mạng kinh điển đầu tiên. Sau khi được đưa ra nước ngoài dựng thành phim, Ngọn lửa Nghệ Tĩnh vinh dự là bộ phim màu đầu tiên của nền điện ảnh cách mạng Việt Nam. Đáng tự hào hơn, năm 2000 tác phẩm này đã được giải thưởng Hồ Chí Minh đợt 2.
Khi nhắc lại phong trào XVNT trong chương trình phổ thông, dù bài học lịch sử đã qua đi nhưng trong tâm trí tuổi thơ các em HS vẫn không quên bức tranh minh họa về phong trào dẫn đường cho Cách mạng tháng Tám năm 1945. Đây cũng là bức tranh sơn mài có giá trị vượt thời gian được vẽ bởi nhóm tác giả tài năng do họa sĩ Nguyễn Đức Nùng phác thảo. Mỗi lần ghé vào Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam nhiều người yêu hội họa đã dừng chân thật lâu để đứng chiêm ngưỡng bức tranh quý giá được coi như báu vật có một không hai của nền hội họa đương đại. Với sự đóng góp của người nghệ sĩ tài ba, thơ ca nhạc họa đã góp phần thắp sáng thêm tinh thần rực cháy của ngọn lửa XVNT trong những năm 30 hào hùng khi có ngọn cờ đỏ búa liềm soi đường chỉ lối.
Phan Ngọc Quang
Bình luận (0)