Trong bối cảnh giáo dục hiện đại, việc xây dựng thói quen đọc sách cho học sinh là yếu tố then chốt để phát triển tư duy, kiến thức và kỹ năng sống. Tại các trường phổ thông, tiết đọc sách hằng tuần không chỉ là hoạt động ngoại khóa mà cần được thiết kế sao cho hiệu quả và thiết thực, giúp học sinh tiếp cận sách vở một cách tự nhiên và bền vững.
Tiết đọc sách hằng tuần (hay còn gọi là tiết đọc thư viện, giờ đọc sách) là một hoạt động giáo dục quan trọng được Bộ GD-ĐT khuyến khích triển khai trong các trường phổ thông. Đây không chỉ là khoảng thời gian dành riêng để học sinh tiếp xúc với sách, mà còn mang ý nghĩa sâu sắc trong việc hình thành nhân cách, phát triển kỹ năng và xây dựng văn hóa đọc bền vững cho thế hệ trẻ.
Trước hết, tiết đọc sách giúp hình thành và duy trì thói quen đọc sách thường xuyên. Trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh mẽ, nhiều học sinh dễ bị cuốn vào mạng xã hội, game online hoặc thiết bị điện tử, dẫn đến ít đọc sách hơn. Việc dành 1 tiết cố định mỗi tuần (thường 45-60 phút) tạo ra một “khung giờ cứng” bắt buộc, giúp học sinh quen dần với việc cầm sách, đọc sách như một phần không thể thiếu trong lịch học. Theo các trường đã áp dụng lâu dài, hoạt động này dần biến việc đọc sách từ “bắt buộc” thành “thích thú”, từ thói quen ở trường lan tỏa về nhà, giúp giảm thời gian tiếp xúc tiêu cực với màn hình.
Bên cạnh đó, tiết đọc sách góp phần mở rộng kiến thức và phát triển tư duy toàn diện. Sách là kho tàng tri thức nhân loại, cung cấp thông tin đa dạng từ văn học, khoa học, lịch sử đến kỹ năng sống. Qua việc đọc, học sinh không chỉ bổ sung vốn từ vựng phong phú, cải thiện khả năng ngôn ngữ (nói, viết, giao tiếp) mà còn rèn luyện tư duy phản biện, trí tưởng tượng và sự sáng tạo. Ví dụ, đọc truyện giúp các em khám phá thế giới nội tâm, hiểu về cảm xúc; đọc sách khoa học khơi dậy sự tò mò, hỗ trợ học tốt các môn chính khóa; đọc sách lịch sử giúp các em học tinh thần biết ơn… Nhiều nghiên cứu và thực tiễn tại Việt Nam cho thấy học sinh tham gia tiết đọc thường xuyên có kết quả học tập tốt hơn, đặc biệt ở khả năng tự học và xử lý thông tin.
Không chỉ vậy, hoạt động này đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển nhân cách và phẩm chất đạo đức. Sách hay mang đến những bài học nhân văn sâu sắc, giúp học sinh hình thành lòng nhân ái, ý thức trách nhiệm, tinh thần yêu nước và các giá trị sống tích cực. Qua các tác phẩm kinh điển như Dế Mèn phiêu lưu ký, Tắt đèn, Vang bóng một thời… hay sách nước ngoài, nhất là các tác phẩm kinh điển trên một số lĩnh vực phổ biến, các em học cách phân biệt đúng – sai, thiện – ác, có tư duy khoa học và tinh thần phản biện, từ đó xây dựng nhân cách con người phát triển đúng đắn. Các cơ quan quản lý Nhà nước về giáo dục từ lâu đã nhấn mạnh rằng tiết đọc sách nhằm nâng cao nhận thức về văn hóa đọc, khơi dậy lòng ham mê tri thức và ý thức tự học suốt đời – điều này hoàn toàn phù hợp với mục tiêu giáo dục toàn diện theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Ngoài ra, tiết đọc sách hằng tuần còn mang ý nghĩa xã hội lớn lao trong việc xây dựng văn hóa đọc tại Việt Nam. Hiện nay, tỷ lệ đọc sách của người Việt còn thấp so với nhiều nước, và việc bắt đầu từ nhà trường là cách hiệu quả nhất để thay đổi. Khi nhà trường tổ chức tốt, hoạt động này không chỉ ảnh hưởng đến học sinh mà còn lan tỏa đến phụ huynh, cộng đồng, góp phần tạo môi trường học tập tích cực, giảm thiểu các tệ nạn xã hội liên quan đến thiếu kiến thức và kỹ năng sống.
Như vậy, tiết đọc sách hằng tuần tuy có thể được nhiều trường xem là hoạt động ngoại khóa nhưng trên thực tế nó không phải là hoạt động phụ mà là một phần thiết yếu trong giáo dục hiện đại. Nó gieo mầm yêu sách từ sớm, giúp học sinh trở thành những người đọc độc lập, tự học suốt đời và có tâm hồn phong phú. Để đạt hiệu quả cao, cần sự đầu tư từ nhà trường (thư viện thân thiện, sách phù hợp), sự tham gia nhiệt tình của giáo viên và phụ huynh. Khi được thực hiện đều đặn và sáng tạo, tiết đọc sách sẽ trở thành “chiếc chìa khóa” mở ra tương lai sáng tạo, văn minh cho thế hệ trẻ Việt Nam.
Để tiết đọc sách thực sự hiệu quả, cần có sự chuẩn bị của nhiều chủ thể, nhất là từ nhà trường và giáo viên. Trước hết, cần lập kế hoạch rõ ràng và khả thi. Thời gian lý tưởng cho tiết đọc sách là 45-60 phút mỗi tuần, có thể sắp xếp vào cuối buổi học để tránh ảnh hưởng đến chương trình chính khóa. Địa điểm nên đa dạng: thư viện trường, lớp học hoặc sân trường để tạo không khí thoải mái. Về lựa chọn sách, giáo viên cần khảo sát sở thích học sinh qua phiếu thăm dò, ưu tiên sách phù hợp lứa tuổi như truyện thiếu nhi cho tiểu học, tiểu thuyết giáo dục cho THCS và sách khoa học, kỹ năng sống cho THPT. Ví dụ, kết hợp sách Việt Nam như Dế Mèn phiêu lưu ký của Tô Hoài với sách nước ngoài như Harry Potter của J.K.Rowling để kích thích sự đa dạng văn hóa. Quan trọng là đảm bảo nguồn sách dồi dào qua ngân sách trường hoặc hợp tác với thư viện địa phương, tránh tình trạng thiếu sách hoặc sách quá đơn điệu dẫn đến hoạt động hình thức.
Tiếp theo, phương pháp tổ chức cần linh hoạt và tương tác cao để tăng hiệu quả. Thay vì đọc thụ động, có thể áp dụng mô hình “đọc cá nhân kết hợp thảo luận nhóm”. Học sinh đọc sách trong 20-30 phút đầu, sau đó chia nhóm nhỏ để chia sẻ cảm nhận, đặt câu hỏi hoặc tranh luận về nội dung. Giáo viên đóng vai trò hướng dẫn, không áp đặt mà khuyến khích học sinh tự do bày tỏ. Để thiết thực hơn, tích hợp tiết đọc với môn học khác, ví dụ: đọc sách lịch sử để hỗ trợ môn lịch sử, hoặc sách khoa học để bổ trợ môn sinh học. Sử dụng công nghệ như ứng dụng đọc sách điện tử (e-book) trên điện thoại hoặc máy tính bảng để phù hợp với thế hệ trẻ, giúp học sinh tiếp cận sách mọi lúc. Ngoài ra, tổ chức các hoạt động sáng tạo như vẽ tranh minh họa sách, viết tóm tắt, kể chuyện sách hoặc diễn kịch dựa trên nội dung để tăng tính hấp dẫn, tránh nhàm chán.
Để đảm bảo tính thiết thực, cần chú trọng động lực và đánh giá. Khuyến khích học sinh bằng hệ thống phần thưởng như chứng nhận “Độc giả xuất sắc” hoặc điểm cộng môn ngữ văn. Phụ huynh cũng nên tham gia qua các buổi họp để khuyến khích con em đọc sách ở nhà. Về đánh giá, sử dụng nhật ký đọc sách hoặc bài kiểm tra ngắn để theo dõi tiến độ, không phải để chấm điểm mà để cải thiện. Theo khảo sát, các trường áp dụng tiết đọc hằng tuần đúng cách đã tăng tỷ lệ học sinh yêu thích đọc sách lên 30-40%. Tuy nhiên, thách thức lớn là thiếu kinh phí và sự quan tâm từ ban giám hiệu, nên cần vận động xã hội hóa giáo dục.
Đương nhiên, vai trò của giáo viên hướng dẫn là rất quan trọng. Nếu bản thân giáo viên không yêu thích đọc sách, không biết cách đọc sách, không có phối hợp hướng dẫn học sinh đọc sách phù hợp…, thì rất khó lan tỏa tình yêu sách hay làm cho tiết đọc sách trở nên sinh động, hấp dẫn. Để có được điều đó, nhà trường phải quan tâm xây dựng và phát triển tinh thần đọc sách rộng rãi trong nhà trường để học sinh được đắm mình trong bầu không khí đó, để có thể nảy nở tình yêu sách và say mê đọc sách.
Tóm lại, xây dựng tiết đọc sách hằng tuần hiệu quả đòi hỏi sự kết hợp giữa kế hoạch chặt chẽ, phương pháp sáng tạo và đánh giá liên tục. Khi thực hiện tốt, hoạt động này không chỉ nâng cao kiến thức mà còn nuôi dưỡng tâm hồn học sinh, góp phần xây dựng thế hệ tương lai văn minh.
ThS. Nguyễn Minh Hải
Bình luận (0)