Chú trâu cách điệu vào tem/Ung dung nhẹ bước trên đường đầy xuân
Tác giả Nguyễn Hiếu Tín bên những bộ sưu tập tem của mình
Từ tem Tết 12 con giáp…
Tết cổ truyền, từ lâu được coi là một trong những dịp lễ trọng đại nhất trong năm. Các quốc gia tổ chức nhiều hình thức đón năm mới khác nhau, trong đó phải kể đến phát hành tem bưu chính. Nếu như mỗi khu vực, quốc gia có phong tục đón Tết riêng làm phong phú về văn hóa Tết trên hành tinh của chúng ta, thì mỗi quốc gia cũng có một nét độc đáo riêng trong các loại tem chúc mừng năm mới. Những bộ tem chào mừng Tết Nguyên đán là sản phẩm sáng tạo mang đầy tính nghệ thuật được trau chuốt và thiết kế rất công phu, giàu bản sắc như góp phần cho mùa xuân thêm rực rỡ.
Theo đó, các nước trên thế giới đều phát hành tem với chủ đề “12 con giáp” ứng với linh vật trong năm. 12 con giáp là một hệ thống ký hiệu dùng để ghi năm âm lịch. Nguồn gốc về 12 con giáp đến nay vẫn là câu hỏi lớn đối với các nhà nghiên cứu. Tuy nhiên phần lớn kết luận đều cho rằng cách tính lịch của người xưa dựa trên nhu cầu của quá trình lao động sản xuất, 12 con giáp đã trở thành hình thức và cội nguồn sùng bái vật tổ “totem” của người thượng cổ từ thời nguyên thủy. 12 con giáp có ý nghĩa phong phú không chỉ ở khía cạnh chữ nghĩa mà còn trở thành văn hóa truyền thống ở các nước phương Đông.
Bloc tem trâu 2021
Đối với các nước phương Tây, tem Tết thường gắn liền với dịp lễ Giáng sinh và Tết dương lịch. Tính theo cung hoàng đạo năm mới gắn liền với con vật nào thì con vật đó được các họa sĩ thể hiện trên tem để tôn vinh vẻ đẹp và ý nghĩa của nó như một linh vật trong năm. Tem 12 con giáp trở thành tem chúc mừng quen thuộc đối với người sưu tập và ngày càng có vị trí quan trọng trong hệ thống tem Tết.
… Đến tem trâu ở Việt Nam
Hình tượng “Nhất tướng phúc lộc điền” của trâu đã dần đi vào đời sống của con người, ngoài những tranh ảnh ngày Tết, hình tượng trâu được khai thác rất nhiều trên tem bưu chính. Tính đến nay, trâu đã xuất hiện hàng nghìn mẫu tem trên 70 quốc gia và vùng lãnh thổ phát hành khắp năm châu. Tem trâu có thể tạm chia thành 2 đề tài lớn: biểu tượng “năm trâu” trong văn hóa phương Đông và trâu trong thế giới tự nhiên.
Ở nước ta, vốn thuộc nước nông nghiệp là chủ yếu. Tục ngữ có câu “Con trâu là đầu cơ nghiệp”, “Ruộng sâu – trâu nái” là mong ước của người nông dân. Người nông dân xưa đều xem trâu là sản nghiệp chủ yếu của gia đình mình. Chẳng thế mà, các cụ trước đây đưa ra “công thức” đối với thanh niên là phải “Tậu trâu – lấy vợ – làm nhà” thì mới đúng với tư tưởng chủ đạo của lễ giáo phong kiến. Ngay cả lẽ sống người Việt cũng nghĩ “Trâu chết để da, người ta chết để tiếng”.
Với vai trò quan trọng như vậy, Bưu chính Việt Nam đã sáng tác rất nhiều hình ảnh liên quan đến tem trâu. Theo danh mục Tem bưu chính Việt Nam thì những bộ tem phát hành có trâu, như: “Xây dựng kinh tế văn hóa” phát hành 1960, trong đó có mẫu số 167 (Hợp tác xã nông nghiệp) giá 12 xu, vẽ đàn trâu đang cày bừa; Bộ “Thú rừng lớn” phát hành năm 1964, trong đó có mẫu trâu rừng, giá 20 xu; Bộ “Tranh mỹ thuật” phát hành năm 1968 có mẫu tem số 595 (tay cày tay súng) giá 12 xu; Bộ tem “Gia súc có sừng” phát hành năm 1979, có 2 mẫu trâu nái và trâu trắng; Bộ tem phổ thông năm 1984 có mẫu tem trâu giá 20 xu; Bộ “Bảo vệ thú hoang” năm 1988 có mẫu trâu rừng giá 50đ… Các mẫu tem trâu thường được in phối hợp với các mẫu tem động vật hoặc đề tài khác.
Phong bì tem trâu FDC 2021
Riêng tem Tết về trâu, được phát hành đầu tiên vào năm Ất Sửu 1985. Theo Quyết định 1278/QĐ ngày 13-12-1984 của Tổng cục Bưu điện ban hành, giao cho công ty tem in bộ tem bưu chính Tết Ất Sửu 1985 theo mẫu “Chăn trâu thổi sáo”, thể hiện cảnh thanh bình nông thôn, đồng quê Việt Nam. Bộ tem này do họa sĩ Hoàng Thúy Liệu vẽ gồm có 2 mẫu (2 giá 3đ và 5đ, khác màu: màu vàng nâu và màu xanh tím). Sau đó, đến ngày 8-1-1997 năm Đinh Sửu phát hành bộ thứ 2 với 2 mẫu do họa sĩ Võ Lương Nhi thiết kế với 1 mẫu hình trâu mẹ và trâu con. Năm Kỷ Sửu 2009, Bộ Thông tin và Truyền thông phát hành mẫu tem Tết trâu với 1 bloc và 2 mẫu tem do họa sĩ Nguyễn Du thể hiện.
Tem Tết thường được phát hành đầu tháng 1 dương lịch để phục vụ mọi người gửi thư, quà, tặng phẩm, bưu thiếp chúc mừng người thân dịp Tết. Nhất là đối với người xa Tổ quốc, mỗi khi nhận được lá thư hoặc bưu thiếp dán tem Tết lại gợi nhớ quê hương, cội nguồn, nhớ về ngày Tết cổ truyền của dân tộc và con tem cũng hàm ý như là lời chúc mừng năm mới mọi sự may mắn tốt lành của người gửi đến người nhận.
Bộ tem bưu chính “Tết Tân Sửu”
Đón mừng Tết Tân Sửu năm nay 2021, Bộ Thông Tin và Truyền Thông phát hành bộ tem bưu chính “Tết Tân Sửu” gồm 2 mẫu và 1 bloc, cùng với FDC (phong bì phát hành ngày đầu tiên) và bưu thiếp. Bộ tem được họa sĩ Nguyễn Quang Vinh thiết kế dưới dạng kết hợp phong cách của tranh dân gian và hội họa hiện đại. Hình ảnh trên tem là những chú trâu được cách điệu trên nền hoa đào, hoa mai, trên lưng mình là những loại trái cây phổ biến được người Việt trưng bày mâm ngũ quả vào mỗi dịp Tết cổ truyền. Bộ tem thể hiện chú trâu khỏe mạnh, năng động, đầy tự tin cùng với màu sắc rực rỡ, không khí vui tươi gợi nơi cảnh sống vui vẻ, sung túc. Đó cũng là biểu tượng cho sự hạnh phúc, thịnh vượng và vinh hoa của con người trong mùa xuân mới, cũng như sự phát triển và hội nhập đầy bản lĩnh của đất nước. Những sắc màu của dân tộc hài hòa với những ý tưởng dân gian đã tạo ra nét đặc sắc của bộ tem Tết này.
Tem Tết Việt Nam cùng chung dòng chảy với văn hóa phương Đông nhưng nó được tiếp nhận, chắt lọc, sáng tạo, biến cách trên nền tảng bản sắc dân tộc của mình. Những mẫu tem Tết đã phát hành đều mang một sắc thái chung, đều lấy cảm hứng từ tranh dân gian và phản ảnh được màu sắc tươi vui của mùa xuân mới. Ngoài ý nghĩa đó, một số mẫu tem Tết bằng sự cách điệu đầy sáng tạo của mình đã tạo ra những hình ảnh mang tính biểu tượng cho một nền văn hóa lâu đời, tinh thần dân tộc Việt Nam. Bằng sức lao động nghệ thuật sáng tạo, ý thức làm việc nghiêm túc, các họa sĩ đã đưa ra nhiều mẫu tem đẹp về hình thức, sâu sắc về nội dung, phong phú về ý tưởng và sáng tạo về bút pháp, thổi hồn cho mùa xuân nghinh hương thêm sắc.
ThS. Nguyễn Hiếu Tín
Bình luận (0)