Di sản văn hóa phi vật thể được vinh danh: Kỳ 1: Thăng trầm đờn ca tài tử

Ngày 12-4 tại huyện Hóc Môn, TP.HCM, quán cà phê Hội Ngộ đã chính thức khai trương Câu lạc bộ (CLB) Đờn ca tài tử xã Tân Thới Nhì. Khách mời không ai khác chính là những người dân lao động tại địa phương nhưng lại có tâm hồn nghệ sĩ và đặc biệt rất yêu thích loại hình đờn ca tài tử đã gắn bó suốt cả cuộc đời con người. Khi chương trình được “mở màn”, nhiều khán giả thật sự bất ngờ với giọng ca ngọt ngào của đôi vợ chồng chú Thanh Sơn, vợ chồng cô Thu Nguyệt với trích đoạn Nửa đời hương phấn hay cô Ngọc Phương với bài Điệu buồn phương Nam. Mỗi người có một phong cách biểu diễn khác nhau nhưng tất cả các thành viên của CLB đều là những giọng ca thiên bẩm rất đam mê bộ môn nghệ thuật này. Nhìn vào danh sách đăng ký lên sân khấu biểu diễn mới thấy họ khát khao được làm nghệ sĩ biết chừng nào. Ấn tượng hơn cả là tiết mục của “nghệ sĩ” Út Hoa – một người đi bán vé số tuổi đã ngoài 60 thế nhưng khi lên sân khấu bà đã hóa thân thành người đẹp Mộng Đình trong điệu Văn Thiên Tường lớp dựng với giọng ca rất mùi. Có lẽ chính vì thế sau khi hát xong có rất nhiều người đến mua vé số để ủng hộ “ca sĩ” chân đất này.

Trước đó một tuần, chúng tôi may mắn được tham dự một chương trình biểu diễn nghệ thuật của CLB Đờn ca tài tử ấp Hưng Lân, xã Bà Điểm, huyện Hóc Môn. Ngay từ lúc 6 giờ tối, nhiều bà con ở gần đó đã tới đông đủ. Các thành viên sinh hoạt trong CLB đủ các nghề nghiệp, hầu hết họ là dân nhập cư từ các tỉnh lên nên vọng cổ gần như đã thấm vào máu thịt của mình.

Hồi hộp với các CLB

Dù yêu ca cổ hết mình nhưng họ chỉ coi đây là một “cuộc dạo chơi” để rồi sau đó phải đối diện với đời sống thực bao lo toan chuyện cơm áo gạo tiền. Anh Đào Thái Châu – chủ quán cà phê Hội Ngộ, dân gốc Đồng Tháp vì mê cải lương, thích vọng cổ mà tự bỏ hàng chục triệu đồng ra để sang một quán cà phê và mua sắm dàn nhạc cụ âm ly phục vụ cho ý nguyện từ lâu của mình. Cũng như một số nơi khác, CLB đờn ca tài tử của các huyện ngoại thành đều ra đời tự phát chưa có sự đầu tư và giúp đỡ của ngành văn hóa. Các CLB chỉ tập trung ở một số địa phương có phong trào, trong khi đó nhiều nơi vẫn còn “im hơi lặng tiếng” mặc dù người dân lao động rất thèm khát. Đây là điều đáng mừng nhưng thật sự cũng đáng lo. Soạn giả Ngô Hồng Khanh – nguyên Vụ trưởng Cơ quan thường trực phía Nam của Ban Tư tưởng văn hóa Trung ương – chia sẻ: “Sau khi được vinh danh, phong trào ca hát đờn ca tài tử đã được phát triển rộng khắp, người dân Nam bộ có điều kiện thưởng thức loại hình nghệ thuật dân tộc này ở các sân khấu và trên nhiều phương tiện thông tin đại chúng. Đờn ca tài tử đã chiếm được nhiều tình cảm của mọi đối tượng kể cả lớp trẻ và những người ở các vùng đất khác”. Tuy nhiên, theo ông Ngô Hồng Khanh, do chưa được đầu tư đúng mức nên càng ngày càng thiếu đi những giọng ca vàng và cũng thiếu đi những người thầy dạy đờn, dạy ca bài bản. Về quy mô đào tạo cũng chưa có sự định hướng và bài bản. Mặc dù mở ra một sân chơi cho lớp trẻ qua các chương trình Giọng ca cải lương, Giọt nắng phù sa, Giọng hát hay hàng tuần của Đài Truyền hình và Đài Tiếng nói Nhân dân TP.HCM nhưng nhiều bạn trẻ vẫn chưa “chạm” tới ngõ của lâu đài nghệ thuật đờn ca tài tử đúng nghĩa vì có rất nhiều hạn chế trong việc rèn giọng hát và luyện phong cách biểu diễn. NSƯT Ngọc Mai – Ban Văn nghệ Đài Tiếng nói Nhân dân TP.HCM đánh giá: “Nhiều thí sinh có giọng ca tốt nhưng còn thô mộc, chưa có một quá trình khổ luyện và chú tâm với nghề nên vẫn chưa đạt tới độ hoàn hảo của một đào, kép chuyên nghiệp”. Anh Đào Thái Châu lo lắng: “Nếu những CLB đờn ca tài tử không tồn tại được do thiếu kinh phí chắc chắn bà con ở vùng quê nơi đây lại phải sống cảnh “đói khát” đời sống văn hóa nghệ thuật như trước đây”.

Bài, ảnh: Ngọc Quang