Trong chương trình môn ngữ văn ở nhà trường phổ thông, có nhiều văn bản bàn về vai trò của người hiền tài. Như bài văn bia ở Quốc Tử Giám “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia” (Thân Nhân Trung), “Chiếu cầu hiền” (Ngô Thì Nhậm viết thay cho vua Quang Trung)… Khi dạy các tác phẩm này, giáo viên ngữ văn thường hay trăn trở về việc cần giáo dục học sinh biết quý trọng người hiền tài!
Với bối cảnh xã hội hiện đại, khi tri thức trở thành sức mạnh then chốt, người hiền tài không chỉ là nhân tố quyết định sự phát triển của quốc gia mà còn là tấm gương định hướng giá trị cho thế hệ trẻ. Tuy nhiên, có một thực tế đáng suy nghĩ là học sinh ngày nay đôi khi biết ngưỡng mộ thần tượng giải trí hơn là những con người lao động trí tuệ, cống hiến âm thầm nhưng có giá trị to lớn. Vì vậy, giáo dục học sinh biết quý trọng người tài không chỉ là câu chuyện đạo đức mà còn là nhiệm vụ quan trọng của nhà trường và xã hội.
Những tác phẩm văn học nói về người tài còn đó
Văn học Việt Nam từ xưa đến nay luôn coi trọng người tài và khẳng định vai trò của họ đối với vận mệnh dân tộc. Thân Nhân Trung từng khẳng định “Hiền tài là nguyên khí quốc gia…” như một chân lý bất hủ. Trong nhiều tác phẩm, người tài được ngợi ca không chỉ vì tài năng mà còn vì nhân cách. Vẻ đẹp toàn diện cầm, kỳ, thi, họa của Thúy Kiều (Truyện Kiều – Nguyễn Du) là chuẩn mực toàn năng của cái đẹp, cái tài trong quan niệm người xưa. Sự kết hợp giữa tài và đức là chuẩn mực mà văn học hướng tới để giáo dục người đọc. Nhân vật Huấn Cao và viên quan coi ngục trong “Chữ người tử tù” của Nguyễn Tuân là tiếng lòng đồng điệu của người tài và người có con mắt “biệt nhỡn liên tài”. Giáo dục học sinh biết trọng người tài từ các tác phẩm như thế không chỉ phục vụ cho hiện tại mà còn kiến tạo tương lai cho thế hệ trẻ.
Hình ảnh những bậc hiền tài như Nguyễn Trãi, Chu Văn An, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Nguyễn Du… hiện lên như những trí thức lớn, mang trong mình trách nhiệm với đất nước. Văn học hiện đại cũng không thiếu hình tượng những con người trí tuệ, cống hiến cho xã hội, từ nhà khoa học, nhà giáo đến những người lao động giỏi nghề. Những tác phẩm này không chỉ ghi chép lịch sử mà còn là lời nhắc nhở các thế hệ hôm nay rằng người tài là linh hồn của dân tộc, là niềm tự hào và niềm tin của xã hội.
Đối với học sinh, việc đọc và học các tác phẩm văn học ấy chính là một con đường giáo dục giá trị quan trọng. Các em học được cách kính trọng người tài, hiểu vì sao người tài đáng quý và nhận thức rõ trách nhiệm của bản thân trong việc gìn giữ, phát huy trí tuệ dân tộc. Văn học vì thế không chỉ dừng lại ở cảm xúc thẩm mỹ mà còn góp phần bồi dưỡng nhân cách.
Vì sao học sinh cần có người tài để học tập?
Học sinh là thế hệ đang hình thành nhân cách, thói quen và lý tưởng sống. Các em cần những hình mẫu tích cực để soi mình, định hướng cho lựa chọn nghề nghiệp và cách ứng xử với xã hội. Người tài, trước hết là người có năng lực, học vấn, nhưng quan trọng hơn là có tinh thần cống hiến, trách nhiệm với cộng đồng. Khi học sinh biết tôn trọng người tài, nghĩa là các em đang học cách tôn trọng tri thức, tôn trọng sáng tạo và tôn trọng lao động trí tuệ. Câu chuyện GS. Ngô Bảo Châu rời trang Facebook cá nhân cách đây không lâu là một câu chuyện buồn. Đáng lẽ trang cá nhân của những người nổi tiếng hàng đầu Việt Nam như thế cần được nhân rộng, đằng này đã bị giới trẻ quay lưng. Họ hùa theo các thông tin giật gân, những giá trị ảo, hão huyền.
Người tài cũng giúp học sinh nhận ra giá trị của sự phấn đấu. Thay vì tin vào những con đường thành công nhanh chóng, dễ dãi, học sinh nhìn thấy phía sau thành công là lao động bền bỉ, là rèn luyện không ngừng, là hy sinh thầm lặng. Điều đó giúp học sinh điều chỉnh thái độ học tập, biết cố gắng, biết kiên trì.
Mặt khác, khi học sinh biết quý trọng người tài, xã hội tương lai sẽ bớt đi sự đố kỵ, nhỏ nhen và thay vào đó là sự tôn trọng lẫn nhau. Một thế hệ học sinh biết yêu quý, bảo vệ người tài hôm nay sẽ trở thành những người lớn biết trọng dụng và tạo điều kiện cho nhân tài mai sau. Như vậy, việc giáo dục thái độ đúng mực với người tài sẽ xây dựng nền tảng lâu dài cho học sinh để ứng xử đúng mực với người tài trong tương lai cho đất nước.
Vai trò của giáo viên, nhà trường
Để học sinh biết quý trọng người tài, vai trò của thầy cô là then chốt. Trước hết, giáo viên cần giúp học sinh hiểu đúng khái niệm người tài. Người tài không nhất thiết phải là thiên tài kiệt xuất hay danh nhân nổi tiếng mà có thể là những nhà khoa học, bác sĩ, giáo viên, kỹ sư, nghệ sĩ tận tụy, sáng tạo và có đóng góp thiết thực cho đời sống. Giáo viên cần kể câu chuyện về họ, phân tích giá trị của công việc, giúp học sinh thấy được ý nghĩa xã hội mà họ mang lại.
Quan trọng hơn, giáo viên phải dạy bằng thái độ tôn trọng tri thức. Trong lớp học, khi thầy cô đánh giá cao nỗ lực học tập, khuyến khích sáng tạo, trân trọng các ý kiến hay, các em sẽ hiểu rằng trí tuệ và năng lực luôn đáng được tôn vinh. Nếu trong môi trường giáo dục mà học sinh thấy sự thờ ơ với tài năng, coi nhẹ trí tuệ, thì thật khó mong các em lớn lên với thái độ tôn trọng người tài.
Giáo viên cũng cần khơi dậy tinh thần học tập suốt đời. Bản thân thầy cô phải là tấm gương về sự cầu thị, không ngừng tự học, tự hoàn thiện. Khi học sinh nhìn thấy thầy cô vẫn đọc sách, nghiên cứu, học hỏi công nghệ mới, các em sẽ hiểu rằng tri thức là giá trị sống động, luôn cần được nâng cao. Chính hình ảnh ấy là bài học sinh động nhất dạy học sinh tôn trọng tri thức và người sở hữu tri thức.
Bên cạnh đó, giáo viên cần dạy học sinh biết ứng xử đúng với người tài: không đố kỵ, không coi thường, không gièm pha, mà phải biết học hỏi, biết hợp tác và biết bảo vệ họ trước những định kiến bất công. Một xã hội văn minh là xã hội mà trong đó tài năng không bị ganh ghét, không bị thui chột. Điều ấy phải được gieo mầm từ ghế nhà trường.
Tóm lại, dạy học sinh biết quý trọng người tài là một yêu cầu cấp thiết của giáo dục hiện đại. Học sinh cần người tài để học hỏi, để định hướng lý tưởng sống. Nhà trường, đặc biệt là giáo viên, phải là người dẫn dắt, bằng bài giảng, bằng câu chuyện và bằng chính tấm gương của mình. Văn học và những giá trị văn hóa dân tộc cũng là một nguồn lực quan trọng nuôi dưỡng lòng tôn kính ấy. Một xã hội biết trân trọng người tài là một xã hội biết trân trọng tương lai của chính mình. Và hạt giống của sự trân trọng đó cần được gieo trồng ngay từ trong tâm hồn học sinh hôm nay.
Hậu Nguyên
Bình luận (0)