Nghiên cứu của ĐH Kinh tế TP.HCM chỉ ra, để đổi mới bền vững, doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào công nghệ hay nguồn lực tài chính mà cần kiến tạo môi trường làm việc linh hoạt, tôn trọng đời sống cá nhân và thấu hiểu bối cảnh gia đình của người lao động. Nghiên cứu đề cập những giải pháp như: Giới hạn làm việc ngoài giờ, mở rộng phúc lợi gia đình, khuyến khích lãnh đạo thể hiện sự đồng cảm…
Nghiên cứu được thực hiện bởi nhóm tác giả của ĐH Kinh tế TP.HCM gồm: ThS. Trần Bảo Ngọc, ThS. Võ Thanh Trúc, ThS. Nguyễn Tô Huy, Bùi Nguyễn Đan Nguyên, Nguyễn Minh Châu.
Xung đột giữa công việc và gia đình làm giảm khả năng sáng tạo
Nhóm tác giả nhận định, trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo ngày càng trở thành lợi thế cạnh tranh cốt lõi của các tổ chức. Để duy trì năng lực này, doanh nghiệp không chỉ đặt ra yêu cầu về hiệu quả công việc mà còn kỳ vọng người lao động đề xuất ý tưởng mới và tham gia cải tiến quy trình. Áp lực đổi mới gia tăng kéo theo tình trạng căng thẳng công việc ở người lao động, ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe tinh thần, khả năng sáng tạo và hiệu suất lao động.
Khi công việc và gia đình xảy ra xung đột, người lao động dễ rơi vào tình trạng căng thẳng kéo dài, suy giảm năng lượng và khó duy trì khả năng sáng tạo. Ngược lại, sự cân bằng giữa hai lĩnh vực này giúp giảm áp lực tâm lý, từ đó duy trì động lực và khả năng hình thành ý tưởng mới. Nghiên cứu cũng cho thấy tình trạng hôn nhân là yếu tố then chốt, ảnh hưởng đến mức độ căng thẳng khi ranh giới giữa công việc và đời sống cá nhân xen lẫn. Dù ít được đề cập trong các nghiên cứu trước, khía cạnh này lại đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh văn hóa gia đình giữ vai trò trung tâm như tại Việt Nam.
Nhóm nghiên cứu xây dựng mô hình phản ánh các khía cạnh của sự hòa hợp giữa công việc và cuộc sống: Thứ nhất, công việc can thiệp vào gia đình, xảy ra khi yêu cầu công việc chiếm quá nhiều thời gian và năng lượng, ảnh hưởng đến trách nhiệm với gia đình. Thứ hai, gia đình can thiệp vào công việc, xảy ra khi các vấn đề gia đình khiến người lao động khó tập trung để làm việc hiệu quả. Thứ ba, căng thẳng công việc và gia đình là trạng thái áp lực kéo dài khi hai lĩnh vực này liên tục xung đột. Ở chiều ngược lại, sự bồi đắp bởi công việc và gia đình, diễn ra khi công việc và gia đình hỗ trợ lẫn nhau; giúp người lao động cảm thấy tích cực, nhiều năng lượng hơn và sáng tạo tốt hơn.
Nhóm người đã lập gia đình chịu tác động mạnh
Kết quả phân tích cho thấy khi công việc và gia đình xung đột, mức độ căng thẳng trong công việc của người lao động tăng lên rõ rệt. Trong đó, sự căng thẳng tích tụ kéo dài từ cả công việc lẫn gia đình có tác động mạnh nhất, người lao động dễ rơi vào trạng thái mệt mỏi, kiệt sức và suy giảm tinh thần làm việc. Ngược lại, khi công việc và gia đình có thể hỗ trợ, bù đắp lẫn nhau, mức độ căng thẳng được giảm bớt. Tuy nhiên, tác động tích cực này vẫn chưa đủ mạnh để bù đắp hoàn toàn những ảnh hưởng tiêu cực từ các dạng xung đột gây ra.
Bên cạnh đó, nghiên cứu khẳng định căng thẳng công việc có ảnh hưởng tiêu cực rõ rệt đến sự sáng tạo của người lao động. Khi chịu áp lực cao, nhân viên thường khó tập trung, giảm động lực tìm kiếm ý tưởng mới và có xu hướng lựa chọn những giải pháp an toàn thay vì thử nghiệm cách sáng tạo. “Đây là một phát hiện quan trọng cho thấy sự sáng tạo không chỉ phụ thuộc vào năng lực cá nhân hay chính sách khuyến khích từ tổ chức mà còn chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ trạng thái tâm lý hàng ngày của người lao động” – nhóm tác giả nêu.
Đáng chú ý, trong mối quan hệ xung đột giữa công việc – gia đình và căng thẳng nghề nghiệp thì nhóm người đã lập gia đình chịu tác động mạnh hơn so với nhóm người độc thân. Nguyên nhân là họ phải đồng thời gánh vác nhiều trách nhiệm, từ công việc đến chăm sóc gia đình, con cái.
Gợi ý cơ chế làm việc linh hoạt, giới hạn làm việc ngoài giờ…
Từ các kết quả nghiên cứu, nhóm tác giả đề xuất một số hàm ý thực tiễn quan trọng cho doanh nghiệp trong quản trị nguồn nhân lực. Thứ nhất, để giảm căng thẳng phát sinh từ xung đột giữa công việc và gia đình, doanh nghiệp cần chủ động xây dựng các chính sách hỗ trợ nhân viên đạt được sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống. Cụ thể như áp dụng cơ chế làm việc linh hoạt về thời gian và địa điểm, quy định rõ ràng về giới hạn làm việc ngoài giờ… Điều này sẽ giúp nhân viên giảm áp lực và phục hồi năng lượng tốt.
Thứ hai, doanh nghiệp cần có các chương trình hỗ trợ phù hợp cho nhóm đối tượng nhân viên đã lập gia đình như mở rộng các loại phúc lợi thiết thực: Hỗ trợ chi phí gửi trẻ hoặc bổ sung ngày nghỉ chăm sóc gia đình… Thứ ba, doanh nghiệp cần chú trọng đến sức khỏe tinh thần của người lao động thông qua các chương trình quản lý cảm xúc kết hợp với việc xây dựng văn hóa tổ chức đề cao sự ghi nhận, chia sẻ và đồng hành.
Về lâu dài, để đổi mới bền vững trong kỷ nguyên mới, nhóm tác giả cho rằng doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào công nghệ hay nguồn lực tài chính mà còn cần kiến tạo môi trường làm việc linh hoạt, tôn trọng đời sống cá nhân và thấu hiểu bối cảnh gia đình của người lao động. Trong đó, chú trọng những giải pháp như: Giới hạn làm việc ngoài giờ, mở rộng phúc lợi gia đình và khuyến khích lãnh đạo thể hiện sự đồng cảm… Những giải pháp này có vai trò quan trọng trong việc giảm căng thẳng và nuôi dưỡng sự sáng tạo.
Nhóm tác giả nhấn mạnh, tại Việt Nam, gia đình giữ vị trí trung tâm trong văn hóa xã hội, các chính sách nhân sự thiếu quan tâm đến yếu tố này sẽ khó đạt hiệu quả dài hạn. Ngược lại, khi doanh nghiệp chú trọng sự hài hòa giữa công việc và gia đình, họ không chỉ “giữ chân” được nhân tài mà còn tạo ra giá trị tích cực cho cộng đồng. Đây chính là nền tảng để tổ chức phát triển kinh tế song hành với một xã hội khỏe mạnh, sáng tạo và bền vững.
Thục Trân
Bình luận (0)