Trong mọi giai đoạn phát triển của xã hội, giáo dục luôn là lĩnh vực cần đến tri thức, bản lĩnh và sự bền bỉ. Giáo dục còn cần có sự thấu cảm, cần khả năng lắng nghe, cần bàn tay biết nâng đỡ và một trái tim đủ kiên nhẫn để đồng hành với sự trưởng thành của người học. Phụ nữ trong lĩnh vực giáo dục từ lâu đã tạo nên một dấu ấn rất riêng, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số. Công nghệ có thể làm cho giáo dục nhanh hơn, tiện hơn, nhưng chỉ con người mới có thể làm cho giáo dục trở nên ấm áp hơn và có chiều sâu hơn.
Lòng trắc ẩn – một giá trị âm thầm nhưng cốt lõi của nghề giáo
Nếu phải gọi tên một vẻ đẹp nổi bật của phụ nữ trong giáo dục, có lẽ đó là lòng trắc ẩn. Ở góc độ tâm lý học, đó là năng lực cảm nhận được khó khăn của người khác, hiểu được những tổn thương họ đang mang theo và có mong muốn hành động để hỗ trợ, xoa dịu hoặc mở ra cho họ một cơ hội tốt hơn. Trong giáo dục, lòng trắc ẩn hiện diện trong cách một cô giáo nhẹ nhàng hỏi han khi học sinh có biểu hiện khác thường. Nó nằm trong sự kiên nhẫn của người giảng viên khi nhận ra một sinh viên không chỉ đang chậm tiến độ, mà có thể còn đang loay hoay với nhiều áp lực tâm lý chưa biết giãi bày cùng ai; ở những nữ cán bộ quản lý biết lắng nghe và thấu hiểu.
Điều đáng quý là lòng trắc ẩn trong giáo dục không làm giảm đi tính nguyên tắc của nghề. Ngược lại, nó giúp nguyên tắc được thực thi trong một tinh thần tôn trọng con người. Một giáo viên có lòng trắc ẩn vẫn có thể nghiêm khắc, nhưng sự nghiêm khắc ấy nhằm giúp học sinh trưởng thành hơn chứ không khiến các em thấy mình bị áp lực hoặc bị phủ nhận. Một nhà quản lý có lòng trắc ẩn vẫn có thể yêu cầu cao, nhưng yêu cầu đó đi cùng sự nâng đỡ, không chỉ là những đòi hỏi.
Lòng trắc ẩn của người làm giáo dục góp phần tạo nên cảm giác an toàn tâm lý cho người học. Khi học sinh cảm thấy mình được nhìn nhận như một con người chứ không phải chỉ được thừa nhận qua thành tích học tập, khi đó các em dễ mở lòng hơn, dám đặt câu hỏi hơn, dám dũng cảm nhận lỗi và sửa lỗi. Nói cách khác, chính lòng trắc ẩn tạo tiền đề để việc giáo dục diễn ra một cách sâu sắc và bền vững.
Trong thời đại số, con người càng cần được nhìn bằng sự thấu cảm
Chuyển đổi số đang làm thay đổi rất nhanh diện mạo của giáo dục. Bài giảng số, nền tảng học trực tuyến, trí tuệ nhân tạo, học liệu mở, các công cụ đánh giá mới… đang trở thành một phần quen thuộc của nhà trường. Tuy nhiên, cùng với những thuận lợi ấy là những áp lực tâm lý rất mới mà học sinh, sinh viên và cả giáo viên đang phải đối diện.
Người học hôm nay không chỉ học trong lớp học vật lý, mà còn sống trong một không gian số rộng lớn, nơi các em liên tục tiếp xúc với thông tin, sự so sánh, kỳ vọng thành tích và cả những nguy cơ như bắt nạt trực tuyến, cô đơn số, quá tải chú ý hay lệ thuộc cảm xúc vào mạng xã hội. Nhiều biểu hiện tâm lý của học sinh hiện nay trở nên phức tạp hơn, kín đáo hơn và khó nhận ra hơn. Trong bối cảnh ấy, phụ nữ trong giáo dục thường mang đến một năng lực rất quan trọng: khả năng quan sát tinh tế và tiếp cận con người bằng sự thấu cảm.
Bởi vậy, nếu chuyển đổi số là yêu cầu tất yếu của giáo dục hiện đại, thì lòng trắc ẩn chính là yếu tố giúp quá trình chuyển đổi ấy không trở nên lạnh lẽo. Càng trong bối cảnh công nghệ phát triển, người làm giáo dục càng cần giữ được khả năng chạm đến phần người trong mỗi học sinh, sinh viên và đồng nghiệp của mình.
Bối cảnh số không chỉ mang đến cơ hội mà còn đặt ra hàng loạt yêu cầu mới đối với người làm giáo dục. Với nhiều phụ nữ làm giáo dục, hành trình ấy không hề đơn giản. Họ không chỉ làm nghề, mà còn đồng thời gánh nhiều vai trò khác trong gia đình và cuộc sống. Tuy vậy, những nữ giáo viên vẫn học cách sử dụng công nghệ, làm quen với những nền tảng mới, cập nhật phương pháp mới, điều chỉnh cách giao tiếp với học sinh và phụ huynh trong môi trường số.
Sự thích ứng này không chỉ là thích nghi với công cụ. Ở tầng sâu hơn, đó là sự điều chỉnh tư duy nghề nghiệp. Thích ứng trong giáo dục hiện đại là thích ứng với một vai trò mới: từ người truyền dạy sang người thiết kế trải nghiệm học tập, người đồng hành cảm xúc và người truyền cảm hứng phát triển. Đó là hình ảnh của người phụ nữ giáo dục hiện đại: không chỉ tận tâm mà còn linh hoạt; không chỉ giàu cảm xúc mà còn có năng lực chuyên môn và năng lực thích ứng.
Tôn vinh phụ nữ giáo dục bằng những điều kiện phát triển thực chất
Phụ nữ làm giáo dục cần không chỉ là sự ghi nhận trong các dịp tôn vinh, mà còn là những điều kiện phát triển thực chất để có thể làm nghề một cách bền vững. Một môi trường giáo dục lành mạnh cần tạo cơ hội để phụ nữ được học tập suốt đời, được bồi dưỡng năng lực số, được hỗ trợ sức khỏe tâm thần, được chia sẻ áp lực nghề nghiệp và được nhìn nhận công bằng trong các vị trí chuyên môn cũng như quản lý.
Lòng trắc ẩn cũng cần được nuôi dưỡng, và khả năng thích ứng cũng cần có nguồn lực. Người phụ nữ làm giáo dục rất dễ trở thành người luôn chăm sóc người khác, nhưng lại ít có cơ hội chăm sóc chính mình. Nếu không được nâng đỡ đúng mức, sự tận tâm rất dễ chuyển thành kiệt sức. Nếu chỉ yêu cầu đổi mới mà không đi kèm hỗ trợ, thì thích ứng sẽ trở thành gánh nặng hơn là cơ hội phát triển. Tôn vinh phụ nữ trong giáo dục vì thế không chỉ là ghi nhận những gì họ đã làm, mà còn là cùng nhau xây dựng những điều kiện để họ tiếp tục tỏa sáng bằng chuyên môn, bằng nhân cách và bằng sức sống nghề nghiệp.
TS. Mai Mỹ Hạnh
(Phó Trưởng khoa Tâm lý học, Trường ĐH Sư phạm TP.HCM)
Bình luận (0)