Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đang định hình lại thị trường lao động toàn cầu, việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trở thành yêu cầu cấp thiết đối với nhiều quốc gia. Tại TP.HCM, hợp tác giáo dục với Nhật Bản đang được xem là một hướng đi quan trọng nhằm chuẩn bị lực lượng lao động có năng lực thực hành, tư duy quốc tế và khả năng thích ứng với những ngành công nghệ mới của tương lai.
Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM cho rằng trong bối cảnh quan hệ Việt Nam và Nhật Bản đã được nâng tầm lên mức đối tác chiến lược toàn diện, giáo dục là một trong những lĩnh vực có nhiều dư địa để mở rộng hợp tác. Theo đại diện ngành giáo dục thành phố, nếu hạ tầng là phần khung của một đô thị hiện đại thì con người chính là phần lõi quyết định sức bền phát triển. Một thành phố hướng đến những chuẩn mực quốc tế không chỉ cần công nghệ, giao thông hay các công trình lớn, mà còn cần một hệ sinh thái giáo dục đủ sức đào tạo ra lực lượng nhân sự chất lượng cao cho tương lai.
Từ góc nhìn đó, TP.HCM xác định đầu tư cho giáo dục không chỉ là đáp ứng nhu cầu học tập trước mắt mà còn là chuẩn bị cho chiến lược phát triển dài hạn. Thành phố đang đứng trước yêu cầu phải đào tạo ra thế hệ lao động mới, không chỉ giỏi chuyên môn mà còn có năng lực hội nhập, biết làm việc trong môi trường đa văn hóa và có thể tham gia vào các ngành kinh tế có giá trị gia tăng cao. Đây cũng là nền tảng để thành phố củng cố vị thế đầu tàu về kinh tế, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Một trong những kết quả rõ nét nhất của hợp tác giáo dục giữa TP.HCM và Nhật Bản thời gian qua là việc mở rộng giảng dạy tiếng Nhật trong trường phổ thông. Hiện thành phố có 18 trường triển khai dạy ngôn ngữ này, từ những ngôi trường giàu truyền thống như THPT chuyên Lê Hồng Phong, THPT Lê Quý Đôn, THPT Marie Curie đến các cơ sở giáo dục ở những khu vực đang phát triển.
Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM chia sẻ: “Nền móng cho tương lai được xây dựng từ chính những lớp học hôm nay”, và trên nền móng ấy, việc học ngoại ngữ được xem là bước khởi đầu quan trọng để học sinh tiếp cận những không gian phát triển lớn hơn. Không chỉ dừng ở giờ học trên lớp, sự hỗ trợ từ các tổ chức Nhật Bản đã góp phần tạo nên môi trường học tập sinh động hơn cho học sinh TP.
Từ câu chuyện ngôn ngữ, hợp tác giáo dục Việt Nam – Nhật Bản đang được mở rộng sang những lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược hơn, nhất là đào tạo nhân lực công nghệ cao. Đại diện ngành giáo dục TP.HCM cho biết trong khuôn khổ sáng kiến chung Việt Nam – Nhật Bản giai đoạn 2025-2026, thành phố đặc biệt quan tâm đến ba nhóm lĩnh vực. Đó là đào tạo nhân lực bán dẫn và AI, thúc đẩy mô hình giáo dục KOSEN theo hướng thực hành, và chuẩn bị nguồn nhân lực cho chuyển đổi xanh, phát triển bền vững.
Những định hướng này phản ánh khá rõ nhu cầu của thị trường lao động tương lai. Với lĩnh vực bán dẫn và AI, TP.HCM không chỉ nhìn đây là ngành công nghệ mới mà còn là mắt xích quan trọng để thành phố tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Còn với mô hình KOSEN, điều thành phố hướng tới là đào tạo ra lực lượng kỹ sư thực hành có thể bắt tay vào công việc ngay sau khi ra trường, giảm khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu doanh nghiệp. Trong khi đó, chuyển đổi xanh lại đặt ra yêu cầu về một thế hệ lao động hiểu kinh tế tuần hoàn, năng lượng tái tạo và tư duy phát triển bền vững, những yếu tố ngày càng có vai trò lớn trong chiến lược tăng trưởng của các đô thị hiện đại.
Ông Takebe Tsutomu, Chủ tịch danh dự Ủy ban điều hành Lễ hội Việt Nam – Nhật Bản, thu hút sự chú ý khi đưa ra khái niệm “xã hội lục giác” như một gợi mở cho con đường phát triển quốc gia. Theo ông, nhiều quốc gia đang phát triển hiện vẫn mang đặc điểm của “xã hội hình kim tự tháp”, nơi tầng lớp tinh hoa ở phía trên và lực lượng lao động phổ thông ở phía dưới khá đông, nhưng tầng lớp trung gian lại còn mỏng. Chính khoảng trống này khiến nhiều chiến lược đúng trên giấy tờ nhưng khó chuyển hóa thành hiệu quả thực tế ngoài đời sống.
Ông Takebe Tsutomu cho rằng xã hội muốn phát triển bền vững phải làm dày lên tầng lớp trung gian, gồm những con người có khả năng kết nối lý thuyết với thực tiễn. Ông Takebe Tsutomu chia sẻ: “Điều đang thiếu hụt lớn nhất hiện nay chính là sự chuyển đổi căn bản của cấu trúc xã hội”, và sự chuyển đổi đó, theo ông, phải diễn ra từ mô hình kim tự tháp sang mô hình lục giác.
Trong mô hình này, đội ngũ nhân lực thực hành giữ vai trò rất quan trọng. Họ không hẳn là tầng lớp nghiên cứu thuần túy, cũng không chỉ là lao động phổ thông, mà là những kỹ sư tay nghề cao, người quản lý hiện trường, người có thể hiểu thiết kế, điều chỉnh quy trình, cải tiến kỹ thuật và trực tiếp giải quyết vấn đề phát sinh trong sản xuất.
Từ kinh nghiệm của Nhật Bản, ông Takebe Tsutomu cho rằng sức mạnh của một quốc gia không chỉ đến từ một số ít nhà khoa học xuất sắc, mà còn đến từ một lực lượng đông đảo những người lao động có kỹ năng, có tinh thần cải tiến liên tục và có trách nhiệm với công việc. Chính tầng lớp này tạo nên chất lượng sản phẩm, hiệu quả sản xuất và năng lực cạnh tranh bền vững. Trong bối cảnh AI và robot ngày càng thay đổi thị trường việc làm, vai trò của nhóm nhân lực biết kết hợp tư duy, kỹ năng và kinh nghiệm thực tế lại càng trở nên quan trọng.
Nhìn từ TP.HCM, trong giai đoạn 2026-2030, ngành giáo dục thành phố cho biết sẽ tiếp tục mở rộng hợp tác quốc tế, thúc đẩy nghiên cứu khoa học, xây dựng chương trình đào tạo song bằng và tăng cường kết nối với các đối tác nước ngoài. Điều quan trọng không chỉ là mở thêm chương trình hợp tác, mà là làm sao để từng chương trình thực sự tạo ra năng lực mới cho người học.
Thủy Phạm
Bình luận (0)