Từ những không gian “di sản sống” trong trường học đến các dự án học tập sáng tạo, ngành giáo dục TP.HCM đang từng bước đưa Nghị quyết số 80-NQ/TW vào đời sống học đường một cách sinh động, góp phần hình thành thế hệ học sinh vừa có tri thức, vừa thấm đẫm bản sắc văn hóa dân tộc.
Di sản bước vào lớp học
Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị đã đặt ra yêu cầu xuyên suốt: phát triển văn hóa ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội; coi văn hóa là nền tảng tinh thần, là động lực nội sinh cho sự phát triển bền vững của đất nước. Trong bối cảnh đó, ngành giáo dục được xác định là một trong những “khâu then chốt” để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng con người Việt Nam toàn diện.
Tại TP.HCM đô thị năng động, hội nhập sâu rộng – việc đưa văn hóa vào trường học không chỉ là nhiệm vụ mang tính định hướng mà đã trở thành yêu cầu thực tiễn. Thay vì dừng lại ở những bài giảng lý thuyết, nhiều nhà trường đã chủ động chuyển hóa văn hóa thành chất liệu giáo dục, để học sinh được “chạm”, được “trải nghiệm” và “sống cùng” di sản.
Song song đó, việc triển khai Chỉ thị số 05-CT/TW được gắn chặt với xây dựng “văn hóa nêu gương”, trong đó mỗi cán bộ, giáo viên không chỉ truyền dạy kiến thức mà còn là hình mẫu đạo đức, lối sống, góp phần định hình nhân cách học sinh.
Tại Trường Tiểu học Phú Thọ, phường Phú Thọ, việc triển khai Nghị quyết 80 được cụ thể hóa bằng những mô hình gần gũi nhưng giàu tính giáo dục. Một trong những điểm nhấn là xây dựng không gian văn hóa học đường theo hướng “di sản sống”. Thay vì những tủ kính trưng bày tĩnh, nhà trường tổ chức các không gian tương tác, nơi học sinh không chỉ quan sát mà còn được trải nghiệm bằng nhiều giác quan.
Không gian trưng bày kết hợp giữa trang phục truyền thống và nhạc cụ dân tộc được thiết kế như một “câu chuyện văn hóa”, giúp học sinh hình dung rõ nét về bản sắc vùng miền. Từ tà áo dài truyền thống đến âm thanh của các loại nhạc cụ dân gian, mỗi hiện vật không còn là “đồ vật” mà trở thành “nhân chứng văn hóa”.
Bên cạnh đó, mô hình tái hiện không gian văn hóa lúa nước – với hình ảnh cánh đồng, con trâu, cùng hoạt động trải nghiệm làm bánh chưng, bánh giầy – đã góp phần đưa học sinh trở về với cội nguồn. Qua từng công đoạn vo gạo, gói bánh, các em không chỉ hiểu về ẩm thực mà còn thấm nhuần đạo lý “uống nước nhớ nguồn”.
Điểm đáng chú ý là việc tích hợp công nghệ vào không gian văn hóa. Các mã QR được gắn với từng hiện vật, mở ra kho dữ liệu đa phương tiện gồm video, âm thanh, câu chuyện lịch sử… giúp học sinh chủ động khám phá tri thức. Đây được xem là bước đi phù hợp trong bối cảnh chuyển đổi số giáo dục, khi công nghệ trở thành cầu nối giữa truyền thống và hiện đại.
Nếu ở bậc tiểu học, di sản được tiếp cận qua không gian trực quan, thì tại Trường THPT Nguyễn Chí Thanh, phường Tân Bình, di sản lại được nâng tầm thành một dự án học tập liên môn. Mới đây, dự án ngữ văn “bảo tồn di sản văn hóa múa rối nước” đã mang đến cho học sinh những trải nghiệm của những nghệ nhân thực thụ trong việc gìn giữ nghệ thuật múa rối nước. Giá trị lớn nhất của hoạt động không nằm ở phần trình diễn, mà ở chính quá trình học sinh tự tổ chức và sáng tạo. Từ lựa chọn tích truyện dân gian, viết kịch bản, thiết kế con rối đến vận hành và biểu diễn, tất cả đều do học sinh đảm nhiệm.
Thầy Nguyễn Văn Cường – Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Chí Thanh nhấn mạnh: Các em phải lập kế hoạch, phân công nhiệm vụ, xử lý kỹ thuật và giải quyết những khó khăn phát sinh trong quá trình thực hiện. Chính hành trình đó giúp học sinh hiểu sâu hơn về di sản, đồng thời rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm, tư duy tổ chức và sáng tạo. Mô hình này cũng mở ra hướng tiếp cận giáo dục hiện đại: học theo dự án, tích hợp liên môn và gắn với thực tiễn.
Hình thành bản sắc và lan tỏa giá trị
Bên cạnh các mô hình trải nghiệm, việc tích hợp giáo dục văn hóa truyền thống ngay trong từng tiết học cũng đang được nhiều trường THPT tại TP.HCM triển khai hiệu quả, tiêu biểu là tại Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai.
Tại đây, giáo viên môn ngữ văn không chỉ dừng lại ở việc giảng giải tác phẩm mà còn chủ động thiết kế các hoạt động học tập gắn với bối cảnh văn hóa của văn bản. Khi học văn học dân gian, học sinh được tìm hiểu sâu về không gian sinh hoạt văn hóa, phong tục tập quán, tín ngưỡng và đời sống tinh thần của người Việt xưa.
Nhiều tiết học được tổ chức theo hướng mở, khuyến khích học sinh thuyết trình, sân khấu hóa, liên hệ thực tiễn. Việc tích hợp này giúp học sinh không chỉ “hiểu văn bản” mà còn “hiểu văn hóa”, từ đó nâng cao năng lực cảm thụ và bồi đắp tình yêu đối với di sản dân tộc.
Thực tiễn từ các trường học cho thấy, việc đưa văn hóa và di sản vào giáo dục không chỉ phục vụ mục tiêu bảo tồn mà còn góp phần phát triển toàn diện học sinh. Thông qua các hoạt động trải nghiệm và tích hợp, học sinh được rèn luyện tư duy sáng tạo, kỹ năng hợp tác, khả năng giao tiếp và ý thức trách nhiệm với văn hóa dân tộc.
Quan trọng hơn, các em dần hình thành bản sắc cá nhân – yếu tố nền tảng để hội nhập nhưng không hòa tan. Đây cũng chính là tinh thần cốt lõi mà Nghị quyết 80 hướng tới: xây dựng con người Việt Nam phát triển hài hòa giữa trí tuệ và tâm hồn.
Các mô hình giáo dục văn hóa tại TP.HCM cũng đang từng bước mở rộng ra ngoài phạm vi lớp học thông qua ngày hội văn hóa, hoạt động trải nghiệm có sự tham gia của phụ huynh, hay các chương trình giao lưu giữa các trường. Qua đó, tạo sự gắn kết giữa gia đình – nhà trường – xã hội, góp phần lan tỏa giá trị văn hóa trong cộng đồng.
Xuyên suốt quá trình triển khai, “văn hóa nêu gương” vẫn là yếu tố then chốt. Khi thầy cô là những tấm gương sống về đạo đức, trách nhiệm và tinh thần đổi mới, việc giáo dục văn hóa sẽ trở nên tự nhiên, hiệu quả và bền vững.
Có thể thấy việc đưa văn hóa vào trường học tại TP.HCM đang đi đúng hướng: thiết thực, sáng tạo và lấy học sinh làm trung tâm. Không cần những khẩu hiệu lớn, chính những giờ học cụ thể, những hoạt động trải nghiệm gần gũi lại đang góp phần hiện thực hóa một nghị quyết lớn. Khi học sinh được “chạm” vào di sản, được “hiểu” bằng trải nghiệm và “sống” cùng văn hóa, Nghị quyết 80 không còn là định hướng mà đã trở thành thực tiễn sinh động trong từng lớp học. Đây chính là nền tảng để xây dựng thế hệ công dân Việt Nam vừa hội nhập, vừa giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc trong thời kỳ mới.
Khương Yến
Bình luận (0)