Theo GS.TS Huỳnh Văn Sơn (Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm TP.HCM), học sinh lớp 9 đứng trước ngưỡng cửa quan trọng nhất của bậc phổ thông, áp lực chuyển cấp đã trở thành một nỗi lo thường trực. Song nếu chỉ nhìn nhận kỳ thi chuyển cấp như một cuộc đua sàng lọc thuần túy, chúng ta sẽ vô tình bỏ lỡ mục tiêu nhân văn nhất của giáo dục, đó là đánh giá để thúc đẩy sự phát triển.
Vừa qua, Trường ĐH Sư phạm TP.HCM đã tổ chức tọa đàm khoa học “Giải pháp đánh giá năng lực học sinh lớp 9: Thước đo chuẩn hóa và cầu nối chuyển cấp”. Sự kiện mở ra những định hướng quan trọng cho đổi mới kiểm tra, đánh giá – một mắt xích quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu phát triển phẩm chất và năng lực người học theo chương trình giáo dục phổ thông hiện hành.
Kiểu đánh giá truyền thống vô tình tạo nên áp lực
Các ý kiến tại tọa đàm đã chỉ ra, trong giáo dục truyền thống, kỳ thi chuyển cấp lớp 9 đóng vai trò là cột mốc phân loại quan trọng, song cũng vô tình tạo nên những áp lực lớn cho nhà trường, phụ huynh lẫn học sinh. Khi chương trình giáo dục phổ thông 2018 được triển khai sâu rộng, câu hỏi lớn nhất đặt ra cho các nhà quản lý và giáo viên không còn là “Học sinh biết được bao nhiêu kiến thức?” mà là “Học sinh có thể làm được gì từ những kiến thức đó?”. GS.TS Huỳnh Văn Sơn (Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm TP.HCM) nhận định, học sinh lớp 9 đứng trước ngưỡng cửa quan trọng nhất của bậc phổ thông, áp lực chuyển cấp đã trở thành một nỗi lo thường trực. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn nhận kỳ thi chuyển cấp như một cuộc đua sàng lọc thuần túy, chúng ta sẽ vô tình bỏ lỡ mục tiêu nhân văn nhất của giáo dục, đó là đánh giá để thúc đẩy sự phát triển.
Theo ông Sơn, đánh giá năng lực phải là một hành trình “vị nhân sinh”; nghĩa là việc đánh giá không phải để… phán xét mà để tăng giá trị. Thay vì chỉ đánh giá kết quả cuối cùng, cần dịch chuyển mạnh mẽ sang đánh giá “vì học tập” và “như là học tập”. Đáp ứng cho việc đánh giá này, ông Sơn cho biết, Trường ĐH Sư phạm TP.HCM định hướng xây dựng “Bài đánh giá năng lực chuyên biệt” cho học sinh THCS.
Đây là công cụ đánh giá dựa trên lý thuyết đo lường hiện đại (IRT), đảm bảo tính phân hóa cao với các ưu thế vượt trội: Thay vì kiểm tra trí nhớ, hệ thống câu hỏi được thiết kế để đo lường trọn vẹn các mức độ tư duy. Điều này giúp phân loại và nhận diện chính xác những học sinh có tố chất đặc biệt trong các lĩnh vực toán học, khoa học hay ngôn ngữ. Bài đánh giá giúp loại bỏ lối hỏi mẹo hay đánh đố; thay vào đó là các tình huống thực tiễn yêu cầu học sinh phải huy động tổng hợp kiến thức để giải quyết vấn đề, phản ánh đúng năng lực tư duy linh hoạt. Việc triển khai hoàn toàn trên máy tính không chỉ đảm bảo tính minh bạch, công bằng tuyệt đối mà còn đặt nền móng cho việc xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa. Đây chính là nguồn tài nguyên quan trọng giúp các nhà quản lý giáo dục đưa ra những dự báo chính xác và điều chỉnh kế hoạch giáo dục sát sao với thực tế phát triển của người học.
Số hóa dữ liệu, hỗ trợ hướng nghiệp sớm
Chuẩn bị cho kỳ thi, từ đầu năm 2025, Trường ĐH Sư phạm TP.HCM đã thành lập các nhóm nghiên cứu chuyên môn, tiến hành xây dựng định dạng bài thi và ngân hàng câu hỏi nhằm đánh giá năng lực chuyên biệt của học sinh lớp 9. Dự kiến từ năm học 2026-2027, kỳ thi này sẽ được triển khai rộng rãi, từng bước trở thành một công cụ hỗ trợ đắc lực cho việc đánh giá năng lực của học sinh khi tốt nghiệp THCS và chuyển cấp.
| “Câu hỏi đánh giá năng lực hiện nay không rời rạc mà xuất phát từ yêu cầu cần đạt của chương trình, buộc học sinh huy động tổng hợp tri thức để giải quyết các vấn đề thực tiễn sinh động; từ đó loại bỏ lối học vẹt, học tủ”, TS. Sái Công Hồng (Chủ tịch kiêm Viện trưởng Viện Khảo thí và Đánh giá chất lượng giáo dục, Hiệp hội Các trường ĐH – CĐ Việt Nam). |
Kết quả từ các bài đánh giá năng lực chuyên biệt sẽ là kênh thông tin quan trọng để hỗ trợ công tác tư vấn hướng nghiệp sớm. Từ đây, mỗi học sinh sẽ có một sơ đồ năng lực riêng biệt, giúp gia đình và nhà trường cùng định hướng tổ hợp môn học phù hợp khi vào lớp 10, tránh việc chọn sai môn dẫn đến lãng phí thời gian và nguồn lực xã hội. “Bài đánh giá năng lực chuyên biệt mà trường chúng tôi xây dựng không đơn thuần là một con số kết quả. Nó là một chiếc gương phản chiếu thực chất tư duy, là thước đo tự thân giúp mỗi học sinh nhận diện rõ nét năng lực của chính mình” – ông Huỳnh Văn Sơn nhấn mạnh.
Sâu xa hơn, theo ông Sơn, một cầu nối chuyển cấp bền vững chỉ có thể được thiết lập khi chúng ta sở hữu những dữ liệu chuẩn hóa và khách quan. Dữ liệu này giúp các trường THCS rà soát lại hiệu quả giảng dạy, đồng thời giúp các trường THPT đón nhận những học sinh phù hợp. Và quan trọng nhất, dữ liệu đó giúp học sinh tự tin chọn lựa lộ trình học tập dựa trên thế mạnh thực chất, kỳ vọng cá nhân thay vì loay hoay giữa những lựa chọn cảm tính. “Công cụ đánh giá năng lực chuyên biệt trên máy tính này chính là lời giải cho bài toán minh bạch, công bằng và hiện đại hóa giáo dục. Đây không chỉ là bước đi tiên phong trong số hóa dữ liệu mà còn là cam kết của Trường ĐH Sư phạm TP.HCM trong việc đồng hành cùng các sở, ban, ngành và các trường phổ thông để chuẩn hóa quy trình đánh giá, vì sự phát triển toàn diện của người học” – ông Sơn nói.
Trước đó, Trường ĐH Sư phạm TP.HCM cũng đã xây dựng và triển khai thành công bài thi đánh giá năng lực chuyên biệt trên máy tính dành cho học sinh THPT. Từ năm 2022 trở lại đây, kỳ thi này thu hút rất đông thí sinh tham gia. Kết quả kỳ thi giúp trường tuyển chọn được những thí sinh thực sự phù hợp với đặc thù ngành nghề sư phạm; đáp ứng chương trình, mục tiêu đào tạo của nhà trường trong bối cảnh mới.
Thục Trân
Bình luận (0)