Từ niềm tin vào phong thủy, tử vi, không ít gia đình lựa chọn thời điểm sinh con theo ngày, giờ được cho là “tốt”, góp phần làm gia tăng tỷ lệ sinh mổ theo yêu cầu tại các bệnh viện. Xu hướng này đang đặt ra bài toán lớn về ranh giới giữa quyền tự quyết của người bệnh với trách nhiệm bảo vệ an toàn sức khỏe bà mẹ và trẻ em.
“Giờ đẹp” lên ngôi, sinh mổ tăng vọt
Theo thạc sĩ – luật gia Đặng Quang Nhã: “Sinh con chọn giờ không chỉ là một hành vi mang tính cá nhân mà đã trở thành một xu hướng xã hội, gắn với sự giao thoa giữa niềm tin văn hóa truyền thống và tiến bộ của y học hiện đại”.
Thực tiễn tại các cơ sở y tế cho thấy, số ca sinh mổ theo yêu cầu ngày càng gia tăng. Đặc biệt, vào các khung giờ được xem là “đẹp” hoặc ngày “hoàng đạo”, số lượng ca sinh thường tăng đột biến. Một phần nguyên nhân xuất phát từ yếu tố văn hóa – tâm linh, tâm lý mong muốn kiểm soát tương lai của con, cùng với sự phát triển của dịch vụ y tế theo hướng thị trường.
Số liệu cho thấy, tỷ lệ sinh mổ tại Việt Nam hiện đã vượt xa ngưỡng khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới. Nếu WHO khuyến cáo tỷ lệ sinh mổ hợp lý chỉ nên ở mức 10-15%, thì tại Việt Nam, tỷ lệ này đã đạt khoảng 37%, thậm chí tại một số cơ sở y tế có thể dao động từ 50% đến 60%.
Ông Đặng Quang Nhã cho rằng: “Việc lựa chọn thời điểm sinh mổ theo ý chí chủ quan của gia đình, thực chất là hành vi can thiệp y học không xuất phát từ chỉ định chuyên môn, mà dựa trên yếu tố ngoài y khoa”.
Từ thực tế này, có thể thấy việc lựa chọn thời điểm sinh không còn dừng ở yếu tố niềm tin mà đã tác động trực tiếp đến thực hành y khoa. Khi nhu cầu sinh mổ theo yêu cầu gia tăng, áp lực lên cơ sở y tế và đội ngũ bác sĩ cũng lớn hơn, đặc biệt trong việc cân nhắc giữa mong muốn của người bệnh và nguyên tắc chuyên môn. Điều này đặt ra yêu cầu cần có cơ chế kiểm soát rõ ràng nhằm hạn chế các can thiệp không cần thiết, đồng thời bảo đảm mọi quyết định liên quan đến sinh nở đều đặt an toàn của bà mẹ và trẻ em làm trọng tâm.
Theo phân tích, sinh mổ không đúng chỉ định có thể gây ra nhiều rủi ro đối với cả mẹ và trẻ. Trẻ sơ sinh có thể gặp các vấn đề như suy hô hấp, vàng da, rối loạn thích nghi sau sinh, thậm chí trong trường hợp nghiêm trọng có thể đe dọa tính mạng. Đối với người mẹ, can thiệp phẫu thuật khi không cần thiết làm gia tăng nguy cơ băng huyết, nhiễm trùng hậu sản, tai biến gây mê và ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe sinh sản.
Không chỉ là vấn đề y khoa, hiện tượng này còn liên quan trực tiếp đến quyền trẻ em. Trẻ có quyền được bảo vệ tính mạng, được bảo đảm điều kiện sống và phát triển toàn diện. Việc can thiệp y tế không cần thiết có thể ảnh hưởng đến việc thực thi các quyền này trên thực tế.
Ở góc độ đạo đức y học, vấn đề đặt ra là sự xung đột giữa quyền tự quyết của người bệnh và các nguyên tắc cơ bản như không gây hại và mang lại lợi ích.
Ông Đặng Quang Nhã nhấn mạnh: “Quyền lựa chọn của người bệnh không thể là tuyệt đối, mà phải đặt trong giới hạn bảo đảm an toàn. Khi can thiệp y tế có nguy cơ gây hại, bác sĩ có trách nhiệm từ chối thực hiện”.
Bên cạnh đó, sinh mổ theo yêu cầu còn đặt ra vấn đề công bằng trong tiếp cận dịch vụ y tế, khi yếu tố tài chính có thể chi phối quyết định, tạo ra sự chênh lệch giữa các nhóm người bệnh.
Thiếu rào chắn pháp lý trong kiểm soát sinh mổ theo yêu cầu
Hiện nay, sinh con chọn giờ vẫn nằm trong khoảng trống điều chỉnh của pháp luật. Các quy định hiện hành chủ yếu mang tính nguyên tắc, chưa có tiêu chí cụ thể để phân biệt giữa sinh mổ theo yêu cầu và sinh mổ có chỉ định y khoa.
Điều này dẫn đến thực tế việc áp dụng phụ thuộc nhiều vào đánh giá chủ quan của bác sĩ và cơ sở y tế, gây khó khăn cho công tác quản lý và giám sát.
Khoảng trống pháp lý khiến việc kiểm soát các can thiệp y tế mang tính lựa chọn chủ quan còn hạn chế, tiềm ẩn nguy cơ lạm dụng kỹ thuật trong thực tiễn.
Ở góc độ xã hội, thạc sĩ luật Trần Thị Ngọc Nhung – chuyên gia pháp chế nhận định, chia sẻ: “Việc điều chỉnh hiện tượng này cần kết hợp giữa hoàn thiện pháp luật và nâng cao nhận thức cộng đồng, bởi đây không chỉ là vấn đề y học mà còn gắn với yếu tố văn hóa – tâm linh”.
Từ thực trạng trên, nhiều giải pháp được đề xuất như bổ sung quy định về giới hạn can thiệp y tế theo yêu cầu, thiết lập cơ chế kiểm soát sinh mổ theo yêu cầu và tăng cường minh bạch trong hoạt động y tế.
Đồng thời, cần điều chỉnh chính sách bảo hiểm y tế theo hướng chỉ chi trả cho các trường hợp có chỉ định chuyên môn, cũng như công khai tỷ lệ sinh mổ tại các cơ sở y tế để tăng cường giám sát xã hội.
Ông Đặng Quang Nhã nhấn mạnh: “Cần tiếp cận theo hướng tự quyết có kiểm soát, trong đó pháp luật thiết lập ranh giới rõ ràng, bảo đảm quyền lựa chọn nhưng không làm ảnh hưởng đến an toàn sức khỏe”.
Sinh con chọn giờ, xét trên tổng thể, không chỉ là lựa chọn cá nhân mà là một hiện tượng xã hội có tác động đa chiều. Việc hoàn thiện hành lang pháp lý, kết hợp điều chỉnh nhận thức, sẽ là yếu tố then chốt để bảo đảm quyền lợi của bà mẹ và trẻ em trong bối cảnh hiện nay.
Thủy Phạm
Bình luận (0)