TP.HCM có hệ thống di sản phong phú góp phần định vị hình ảnh một TP hiện đại, giàu bản sắc. Tuy nhiên, công tác bảo tồn di sản lại gặp không ít khó khăn. Nhiều bảo tàng công lập không đủ nhân lực, kinh phí và cơ sở vật chất để bảo quản hiện vật cũng như quản lý di sản. Do đó, TP cần sớm ban hành cơ chế hỗ trợ kinh phí ổn định cho công tác bảo tồn, duy tu di tích. Đồng thời, đẩy mạnh phân cấp quản lý về địa phương để giảm tải cho bảo tàng…
Gặp nhiều khó khăn
Tại Hội nghị sơ kết nhiệm vụ quý 1 và triển khai nhiệm vụ trọng tâm quý 2 khối di sản văn hóa năm 2026 do Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM tổ chức, bà Văn Thị Thùy Trang – Giám đốc Bảo tàng Bình Dương – cho biết, vừa qua đơn vị tổ chức thành công hai chuyên đề phục vụ nhiệm vụ chính trị và dịp Tết, thu hút khoảng 51.000 lượt khách, tăng 57% so với cùng kỳ. Đồng thời, đơn vị đã tiến hành kiểm kê, phân loại, sắp xếp hiện vật nhằm bảo đảm điều kiện bảo quản. Tuy nhiên, công tác bảo quản và phát huy giá trị bảo vật quốc gia, hiện vật vẫn gặp khó khăn do hạn chế về cơ sở vật chất và nguồn lực tài chính. Một số hiện vật quý phải lưu giữ tạm tại khu làm việc, trong khi kế hoạch xây dựng không gian trưng bày chuyên đề chưa thể triển khai. Là đơn vị sự nghiệp không có nguồn thu, bảo tàng chịu áp lực lớn về cân đối kinh phí khi được giao quản lý nhiều di tích. Bên cạnh đó, việc quản lý di tích phát sinh vướng mắc sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy, dẫn đến kinh phí chưa được bố trí kịp thời. Nhiều di tích xuống cấp nhưng chưa thể tu bổ, trong khi chi thường xuyên, bao gồm lương lực lượng bảo vệ, vẫn ở mức tạm ứng và chậm chi trả. “Hiện đơn vị có 29 nhân sự nhưng quản lý 15 di tích, nhiều điểm ở xa trung tâm, gây áp lực lớn trong vận hành; một số hạng mục buộc phải tạm dừng đón khách để bảo đảm an toàn”, bà Trang chia sẻ.
Từ thực tế trên, bà Trang kiến nghị TP.HCM cần sớm ban hành cơ chế hỗ trợ kinh phí ổn định cho công tác bảo tồn, duy tu di tích. Đồng thời, đẩy mạnh phân cấp quản lý về địa phương để giảm tải cho bảo tàng, cùng với đó là bổ sung kinh phí chi trả cho lực lượng bảo vệ.
Trong khi đó, Bảo tàng Bà Rịa – Vũng Tàu cũng gặp nhiều khó khăn trong công tác sưu tầm hiện vật do nguồn hiện vật khan hiếm, phân tán trong tư nhân và thủ tục tiếp cận kéo dài. Trong công tác quản lý, bảo tồn di tích, Bảo tàng Bà Rịa – Vũng Tàu đang quản lý và phát huy giá trị hệ thống di tích quốc gia, trong đó có các di tích tại Côn Đảo. Dù tu bổ, bảo quản được duy trì, nhiều hạng mục vẫn xuống cấp nhanh do tác động khí hậu biển. Hiện một số dự án như Nghĩa trang Hàng Dương, Nghĩa trang Hàng Keo đang hoàn thiện thủ tục đầu tư, trong đó có dự án dùng nguồn công đức nhưng chưa thể triển khai do vướng quy định. Một khó khăn nữa mà Bảo tàng Bà Rịa – Vũng Tàu đang gặp phải đó là cơ sở vật chất. Bảo tàng thiếu diện tích, chưa đáp ứng yêu cầu lưu trữ và chưa có phòng phục chế. Hoạt động trưng bày đã đa dạng hơn nhưng ứng dụng công nghệ và số hóa còn hạn chế.
Bảo tàng Lịch sử TP.HCM, Bảo tàng TP.HCM, Bảo tàng Phụ nữ Nam bộ… dù sở hữu các bộ sưu tập hiện vật phong phú, đa dạng và có giá trị cao, hệ thống bảo tàng hiện vẫn vận hành phân tán, thiếu cơ chế phối hợp chiến lược, không tạo được sức mạnh tổng hợp trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Sự phân tán này khiến công tác bảo quản, nghiên cứu chuyên sâu, số hóa dữ liệu, truyền thông và quảng bá di sản chưa đáp ứng yêu cầu phát triển. Nhiều bảo tàng vẫn hoạt động theo mô hình truyền thống, chưa tận dụng lợi thế công nghệ, kết nối mạng lưới hay chia sẻ nguồn lực. Trong khi đó, nhu cầu xã hội đòi hỏi một mô hình quản trị di sản tập trung, linh hoạt và hiện đại hơn – vừa đảm bảo tính chuyên môn, vừa tăng khả năng phối hợp giữa các thiết chế văn hóa.
Nâng tầm di sản
Ông Nguyễn Minh Nhựt – Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM – cho biết, thời gian qua các đơn vị đã có nhiều nỗ lực trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Nhờ đó công tác phục vụ khách tham quan, trưng bày và bảo đảm an toàn di tích được triển khai hiệu quả. Tuy nhiên, việc tổ chức bảo tồn và phát huy giá trị di sản vẫn còn một số hạn chế, trong đó đáng chú ý là tiến độ chưa bảo đảm, một số nội dung tham mưu, ban hành kế hoạch còn chậm, thiếu kịp thời. Bên cạnh đó, việc huy động và phát huy nguồn lực xã hội cho hoạt động di sản chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng. Trong thời gian tới, sở sẽ nỗ lực tham mưu, đề xuất để có cơ chế, chính sách cho bảo tàng, nhất là bảo tàng ngoài công lập để vượt qua khó khăn, giúp công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản đạt hiệu quả.
Theo thống kê, TP.HCM hiện có trên 300 di tích lịch sử – văn hóa đã được xếp hạng, tạo nên hệ thống di sản phong phú, có giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa và du lịch. Trong đó, có 4 di tích quốc gia đặc biệt gồm: Đường Hồ Chí Minh trên biển, Địa đạo Củ Chi, Nhà tù Côn Đảo, Dinh Độc Lập và 99 di tích quốc gia và 211 di tích cấp tỉnh. Hệ thống di tích được phân bố đa dạng theo loại hình, trong đó các di tích quốc gia đặc biệt đều thuộc loại hình di tích lịch sử. TP đang hoàn thiện hồ sơ đề nghị UNESCO ghi danh Di tích lịch sử Địa đạo Củ Chi vào danh mục di sản thế giới. Đây là những bước đi chiến lược nhằm nâng tầm giá trị di sản, giới thiệu rộng rãi đến du khách quốc tế đồng thời thu hút dòng khách du lịch chất lượng cao.
Kiều Khánh
Bình luận (0)