Sở hữu vùng sinh thái đặc hữu cùng nguồn tài nguyên dược liệu phong phú, khu vực phía Tây Đà Nẵng đang đứng trước cơ hội hình thành ngành kinh tế dược liệu quy mô lớn lấy sâm Ngọc Linh làm hạt nhân phát triển. Đà Nẵng đang từng bước định hình chuỗi sản xuất – chế biến – tiêu thụ dược liệu theo hướng bài bản, hiện đại và bền vững dưới tán rừng…
Giữ gìn nguồn gen quý
Ở độ cao gần 1.800m so với mực nước biển, những cánh rừng nguyên sinh tại xã Trà Linh quanh năm chìm trong sương lạnh. Đây là nơi Trung tâm Phát triển sâm Ngọc Linh và Dược liệu được UBND TP.Đà Nẵng giao quản lý hơn 50,25ha rừng tự nhiên để thực hiện nhiệm vụ bảo tồn, lưu giữ và phát triển nguồn gen giống gốc cây sâm Ngọc Linh.
Sâm Ngọc Linh được xem là một trong những loài sâm quý hiếm. Hàng trăm năm qua, đồng bào Xơ Đăng, Ca Dong, Bh’noong ở vùng Nam Trà My thuộc tỉnh Quảng Nam (cũ) đã đưa cây sâm từ tự nhiên về trồng dưới tán rừng nguyên sinh ở độ cao từ 1.200m đến 2.000m. Đến nay, diện tích sâm Ngọc Linh tại khu vực này đã phát triển hơn 4.000ha, mỗi năm cung ứng ra thị trường hàng chục tạ củ sâm cùng nhiều sản phẩm như lá sâm, cuống hoa sâm. Tuy nhiên, cùng với giá trị kinh tế ngày càng lớn là áp lực về bảo tồn nguồn gen, nguy cơ lai tạp giống và tình trạng sâm giả xuất hiện trên thị trường. Chính vì vậy, việc xây dựng hệ thống sản xuất giống quy chuẩn trở thành yêu cầu cấp thiết.
Hiện Trung tâm Phát triển sâm Ngọc Linh và Dược liệu duy trì sản xuất khoảng 200.000 cây giống mỗi năm, đồng thời đặt mục tiêu nâng công suất lên khoảng 500.000 cây vào năm 2030. Không chỉ làm nhiệm vụ bảo tồn, trung tâm còn thực hiện nghiên cứu khoa học, chuyển giao kỹ thuật trồng sâm và dược liệu, cung ứng cây giống, sản xuất các sản phẩm đặc hữu. Nhiều đề tài nghiên cứu về nhân giống, bảo tồn nguồn gen, quy trình chăm sóc đang được triển khai phối hợp với các viện nghiên cứu và cơ quan chuyên môn.
Ông Phạm Nam Sơn – Giám đốc Sở Nông nghiệp & Môi trường Đà Nẵng – cho biết, TP đang xây dựng Đề án nâng cao năng lực Trung tâm Phát triển sâm Ngọc Linh và Dược liệu đến năm 2030, định hướng đến năm 2045 với 5 nhóm nhiệm vụ trọng tâm, gồm: nâng cao năng lực bảo tồn và phát triển sâm Ngọc Linh, chuẩn hóa quy trình cây giống, kiểm định nguồn gốc xuất xứ cây giống, đẩy mạnh nghiên cứu khoa học và tăng cường liên kết sản xuất. Mục tiêu là xây dựng trung tâm trở thành đơn vị khoa học chuyên sâu về sâm Ngọc Linh và dược liệu, đủ năng lực hỗ trợ công tác quản lý Nhà nước thông qua hoạt động kiểm nghiệm, kiểm định chất lượng sản phẩm. Đây là yêu cầu quan trọng nhằm từng bước hạn chế tình trạng sâm giả đang ảnh hưởng đến uy tín thương hiệu sâm Ngọc Linh trên thị trường.
Cùng với bảo tồn nguồn gen, cơ chế chính sách phát triển dược liệu đang được rà soát theo hướng đồng bộ hơn. Những nghị quyết trước đây của tỉnh Quảng Nam về bảo tồn và phát triển sâm Ngọc Linh, cây dược liệu quý hiện được tích hợp, hoàn thiện để trình HĐND TP.Đà Nẵng xem xét thông qua. Qua đó nhằm tạo cơ sở pháp lý và nguồn lực hỗ trợ người dân, doanh nghiệp đầu tư phát triển vùng dược liệu.
Theo thống kê của Sở Nông nghiệp & Môi trường Đà Nẵng, sau sáp nhập, TP.Đà Nẵng sở hữu hơn 1.200 loài thực vật làm thuốc, trong đó có 36 loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam. Riêng sâm Ngọc Linh được quy hoạch phát triển trên diện tích hơn 15.567ha, hiện đã trồng khoảng 1.294ha.
Hướng tới vùng sâm quy mô lớn
Trước đây sâm Ngọc Linh chủ yếu được trồng phân tán dưới tán rừng bởi các nhóm hộ dân thì nay khu vực Trà Linh đang bắt đầu thu hút sự quan tâm của các doanh nghiệp lớn với định hướng phát triển vùng nguyên liệu quy mô công nghiệp. Trong số đó, đáng chú ý là đề xuất đầu tư của THACO AGRI. Sau quá trình khảo sát thực tế, doanh nghiệp này đưa ra định hướng phát triển vùng trồng sâm và dược liệu theo mô hình chuyên canh quy mô lớn thay vì sản xuất nhỏ lẻ truyền thống. Theo phương án khảo sát, tổng diện tích vùng dự kiến phát triển khoảng 5.800ha, trong đó có khoảng 2.200ha rừng tự nhiên; khoảng 1.500ha phù hợp để phát triển sâm Ngọc Linh; phần diện tích còn lại định hướng phát triển dược liệu và chăn nuôi.
Điểm đáng chú ý là doanh nghiệp đề xuất lựa chọn các khu vực ngoài tán rừng để phát triển vùng trồng tập trung, đồng thời thực hiện thuê môi trường rừng đối với phần diện tích rừng tự nhiên nằm trong vùng dự án nhằm tạo tính liên kết đồng bộ trong quản lý và phát triển vùng nguyên liệu. Song song đó, định hướng liên kết với người dân thông qua hỗ trợ kỹ thuật, cung cấp giống và bao tiêu sản phẩm. Nếu được triển khai bài bản, mô hình này có thể mở ra chuỗi sản xuất khép kín từ giống, vùng nguyên liệu, chế biến đến tiêu thụ.
Trong chuyến làm việc tại khu vực phía Tây TP mới đây, Bí thư Thành ủy Lê Ngọc Quang nhấn mạnh, để phát triển khu vực này cần cụ thể hóa bằng các nghị quyết chuyên đề nhằm ưu tiên nguồn lực cho miền núi, trong đó có rà soát lại quỹ đất trồng sâm và dược liệu để tạo cơ sở pháp lý thúc đẩy đầu tư.
Theo ông Quang, các doanh nghiệp cần chú trọng đầu tư vào nghiên cứu chuyên sâu về sâm và dược liệu nhằm nâng cao giá trị, khẳng định thương hiệu sâm Ngọc Linh Đà Nẵng trên thị trường. Bên cạnh phát triển kinh tế, cần bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. TP đang hướng tới xây dựng bộ tiêu chuẩn, tiêu chí trồng sâm Ngọc Linh gắn với truy xuất nguồn gốc, bảo vệ môi trường và tuyên truyền người dân canh tác theo hướng thân thiện với thiên nhiên.
Trong bối cảnh hàng giả, hàng nhái vẫn là nỗi lo lớn của thị trường dược liệu, việc xác định rõ vùng trồng, xây dựng tiêu chuẩn chất lượng và hệ thống kiểm định được xem là điều kiện tiên quyết để bảo vệ thương hiệu và phát triển bền vững sâm Ngọc Linh.
Hàn Giang
Bình luận (0)