Đề thi ngữ văn tuyển sinh vào lớp 10 công lập tại TP.HCM trong nhiều năm qua luôn được đánh giá là đổi mới, giàu tính thực tiễn và chú trọng năng lực của học sinh. Tuy nhiên, không ít học sinh dù làm được bài vẫn mất điểm đáng tiếc vì những lỗi rất cơ bản. Do đó, học sinh lớp 9 cần nhận diện đúng yêu cầu đề thi và tránh những lỗi sai phổ biến sẽ giúp bài làm đạt điểm cao.
Nhận diện đúng yêu cầu của đề thi
Năm nay (2026), đề thi ngữ văn tuyển sinh vào lớp 10 công lập tại TP.HCM cũng theo hướng chủ yếu đánh giá năng lực học sinh. Điều này đòi hỏi các em phải rèn kỹ năng đọc hiểu, suy nghĩ và trình bày quan điểm cá nhân… Thứ nhất, đề thi luôn có cấu trúc ổn định nhưng linh hoạt. Thông thường, đề gồm ba phần/yêu cầu chính là đọc hiểu văn bản (kết hợp tiếng Việt), nghị luận xã hội và nghị luận văn học. Tuy nhiên, nội dung trong từng phần không cố định. Văn bản đọc hiểu có thể là thơ, văn xuôi, hoặc văn bản nhật dụng; nghị luận xã hội thường gắn với một vấn đề đời sống; nghị luận văn học có thể yêu cầu phân tích, cảm nhận hoặc liên hệ.
Thứ hai, văn bản ngoài sách giáo khoa trở thành xu hướng chủ đạo. Điểm đáng chú ý là đề thi thường sử dụng ngữ liệu mới, không nằm trong chương trình học. Điều này khiến học sinh không thể học tủ hay học thuộc văn mẫu, mà phải vận dụng kỹ năng đọc hiểu và cảm thụ văn bản ngay tại phòng thi.
Thứ ba, đề thi đề cao tính thực tiễn và trải nghiệm cá nhân. Các câu hỏi nghị luận xã hội thường xoay quanh những vấn đề gần gũi như: sự trưởng thành, lòng biết ơn, tinh thần trách nhiệm, cách ứng xử trong cuộc sống… Điều này đòi hỏi học sinh không chỉ biết viết mà còn phải biết suy nghĩ, quan sát và liên hệ với thực tế.
Thứ tư, yêu cầu về kỹ năng diễn đạt ngày càng cao. Đề không đánh đố nhưng phân hóa rõ. Những bài viết chung chung, sáo rỗng sẽ khó đạt điểm cao. Ngược lại, bài viết có lập luận chặt chẽ, dẫn chứng phù hợp và diễn đạt mạch lạc sẽ được đánh giá tốt.
Từ những đặc điểm trên có thể thấy: muốn làm tốt bài thi, học sinh phải hiểu đúng yêu cầu đề, tức là hiểu mình đang được hỏi gì, cần trả lời ở mức độ nào và bằng cách nào. Đây chính là nền tảng để tránh những lỗi đáng tiếc trong quá trình làm bài.
Đề thi ngữ văn năm nay cơ bản giống với đề thi năm 2025. Theo đó, cấu trúc đề thi gồm 2 phần:
– Phần 1 (5 điểm): Đọc hiểu văn bản văn học và viết đoạn văn. Gồm: Câu 1 (3 điểm): Đọc hiểu; Câu 2 (2 điểm): Viết đoạn văn.
– Phần 2 (5 điểm): Đọc hiểu văn bản nghị luận hoặc văn bản thông tin và viết bài văn nghị luận xã hội. Gồm: Câu 1 (1 điểm): Đọc hiểu; Câu 2 (4 điểm): Viết bài văn nghị luận xã hội.
Căn cứ đánh giá là các yêu cầu cần đạt về đọc hiểu và viết trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018 môn ngữ văn bậc THCS, chủ yếu là lớp 9. Học sinh cần ôn tập đúng trọng tâm theo sự hướng dẫn của giáo viên tại trường. Ngoài ra cũng nên tham khảo đề thi và đáp án của kỳ thi các năm trước.
Những lỗi cần tránh khi làm bài thi
Dù đề thi không quá khó, nhưng mỗi năm vẫn có rất nhiều bài thi bị trừ điểm vì những lỗi lặp đi lặp lại. Những lỗi này không nằm ở kiến thức mà chủ yếu thuộc về kỹ năng và thói quen làm bài.
Không đọc kỹ đề là lỗi phổ biến nhất và cũng đáng tiếc nhất. Chẳng hạn, nhiều em không phân biệt được yêu cầu “trình bày cảm nhận” với “phân tích”; viết cả bài văn trong khi đề chỉ yêu cầu viết đoạn; bỏ sót ý nhỏ trong câu hỏi đọc hiểu… do đọc không kỹ đề. Hậu quả là bài làm bị lệch hướng, thiếu ý hoặc sai trọng tâm. Chỉ một lỗi đọc đề sai có thể khiến mất từ 0,5 đến 1,5 điểm, thậm chí nhiều hơn ở phần nghị luận văn học. Cách khắc phục là trước khi làm bài, các em cần đọc đề ít nhất hai lần, gạch chân từ khóa.
Viết lan man, không bám sát văn bản là lỗi phổ biến thứ hai. Chẳng hạn, ở phần đọc hiểu và nghị luận văn học, nhiều em mắc lỗi kể lại nội dung văn bản thay vì phân tích; viết dài nhưng không có ý rõ ràng; đưa ra nhận xét chung chung, không dẫn chứng cụ thể. Trong khi đó, nguyên tắc chấm bài là mọi nhận xét đều phải xuất phát từ văn bản. Viết hay nhưng không bám văn bản vẫn không được điểm cao. Ví dụ, thay vì nói “bài thơ rất hay và cảm động”, các em cần chỉ ra cụ thể: hình ảnh nào, chi tiết nào, biện pháp nghệ thuật nào tạo nên sự cảm động đó.
Lỗi nghị luận xã hội sáo rỗng, thiếu chiều sâu cũng khiến bài làm điểm không cao. Nhiều bài nghị luận xã hội hiện nay mắc tình trạng là lặp lại những câu quen thuộc như “chúng ta cần cố gắng”, “mỗi người phải nỗ lực”… đây là lối hành văn sáo rỗng. Không có dẫn chứng thực tế; lập luận rời rạc, thiếu logic… cũng khiến bài viết thiếu sức thuyết phục và khó đạt điểm cao. Theo đó, một bài nghị luận xã hội tốt cần: Xác định rõ vấn đề – Giải thích ngắn gọn – Phân tích và bàn luận có chiều sâu. Phải có dẫn chứng cụ thể từ đời sống, xã hội, cá nhân. Phải rút ra bài học nhận thức và hành động. Không cần viết quá dài, nhưng phải “trúng” và “chắc”.
Phân bổ thời gian không hợp lý cũng là lỗi phổ biến của nhiều học sinh. Không ít học sinh dành quá nhiều thời gian cho phần đọc hiểu, viết đoạn văn quá dài nhưng đến phần nghị luận văn học thì vội vàng, viết sơ sài. Trong khi đó, nghị luận văn học thường chiếm số điểm lớn nhất. Nếu phần này làm không tốt, tổng điểm sẽ bị kéo xuống đáng kể.
Ngoài ra, các lỗi phổ biến mà học sinh cũng cần tránh là: diễn đạt yếu, mắc lỗi chính tả và ngữ pháp (như viết sai chính tả, dùng từ không chính xác, câu văn lủng củng, lặp từ, lặp ý…). Lỗi lệ thuộc vào văn mẫu. Nhiều học sinh vẫn giữ thói quen học thuộc bài mẫu. Điều này có thể hữu ích trong một số trường hợp, nhưng lại trở thành “con dao hai lưỡi” khi gặp đề lạ không biết viết hoặc áp dụng máy móc sai lệch nội dung, thiếu cá tính và sáng tạo. Trong khi đó, đề thi của TP.HCM luôn hướng đến việc đánh giá năng lực cá nhân, không khuyến khích việc sao chép. Thiếu kỹ năng lập luận và dẫn chứng là bài viết có ý nhưng không triển khai hợp lý, không biết sắp xếp ý theo trình tự, thiếu dẫn chứng hoặc dẫn chứng không phù hợp…
Nói chung, đề thi ngữ văn tuyển sinh vào lớp 10 công lập tại TP.HCM không quá khó, nhưng đòi hỏi sự cẩn thận, tư duy và kỹ năng. Điều quan trọng không phải là học thật nhiều, mà là học đúng cách: hiểu đề, viết rõ, lập luận chặt chẽ và bám sát yêu cầu của đề. Khi tránh được những lỗi cơ bản này, học sinh hoàn toàn có thể nâng điểm số của mình lên một cách rõ rệt.
Trần Nhân Trung
Bình luận (0)