Những ngày đầu tháng ba âm lịch, không khí hướng về cội nguồn dân tộc lan tỏa mạnh mẽ trong các trường học tại TP.HCM. Lễ Giỗ tổ Hùng Vương không chỉ là dịp kỷ niệm, mà đang trở thành một phương thức giáo dục giàu ý nghĩa, góp phần bồi đắp giá trị văn hóa truyền thống, tinh thần “uống nước nhớ nguồn” cho học sinh thành phố trong bối cảnh hội nhập.
Đa dạng cách làm, lan tỏa tinh thần hướng về cội nguồn
Khác với những tiết học lịch sử khô khan trước đây, nhiều trường học tại TP.HCM đã chủ động đổi mới hình thức tổ chức lễ Giỗ tổ Hùng Vương theo hướng trải nghiệm, trực quan, gắn với hoạt động tập thể. Dù ở cấp học nào, các trường đều hướng tới mục tiêu chung: biến lễ Giỗ tổ Hùng Vương thành một “bài học sống” thay vì chỉ là một ngày kỷ niệm mang tính hình thức.
Tại Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai, lễ giỗ tổ được tổ chức quy mô với nghi thức dâng hương trang trọng ngay tại sân trường. Điểm nhấn là phần tái hiện truyền thuyết “Con Rồng cháu Tiên” do chính học sinh dàn dựng và biểu diễn. Những bộ trang phục được đầu tư công phu, lời thoại được chọn lọc kỹ lưỡng đã giúp câu chuyện nguồn cội trở nên gần gũi, dễ hiểu hơn với thế hệ trẻ. Không ít học sinh chia sẻ trên fanpage trường rằng, đây là lần đầu tiên các em “cảm nhận rõ ràng” về nguồn gốc dân tộc qua một hoạt động sân khấu hóa.
Trong khi đó, Trường THCS Lê Văn Tám (phường Bình Thạnh) lại lựa chọn cách tiếp cận nhẹ nhàng, phù hợp với lứa tuổi nhỏ. Nhà trường tổ chức hội thi “Mâm lễ dâng vua Hùng” với sự tham gia của các lớp. Mỗi mâm lễ không chỉ đầy đủ bánh chưng, bánh giầy – biểu tượng của trời đất – mà còn được trang trí sáng tạo, mang theo thông điệp riêng về lòng biết ơn tổ tiên. Giáo viên chủ nhiệm đóng vai trò hướng dẫn, còn học sinh trực tiếp tham gia chuẩn bị, thuyết trình về ý nghĩa các lễ vật. Hoạt động này vừa giúp các em hiểu thêm về văn hóa truyền thống, vừa rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm và thuyết trình.
Ở bậc mầm non, Trường Mầm non Hoa Sen (phường Phước Long) gây ấn tượng với chuỗi hoạt động trải nghiệm như gói bánh chưng mini, tô tượng vua Hùng, kể chuyện lịch sử qua tranh. Những hình ảnh các em nhỏ háo hức gói bánh, cẩn thận đặt từng chiếc lá, nắm từng nắm gạo… được chia sẻ rộng rãi trên mạng xã hội, thu hút sự quan tâm của phụ huynh. Điều đáng chú ý là cách nhà trường lồng ghép kiến thức lịch sử vào trò chơi, giúp trẻ tiếp cận một cách tự nhiên, không áp lực.
Giáo dục văn hóa truyền thống: yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hiện nay
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, học sinh ngày nay có cơ hội tiếp cận đa dạng nguồn tri thức, nhưng đồng thời cũng đứng trước nguy cơ “xa rời cội nguồn” nếu thiếu nền tảng văn hóa vững chắc. Những giá trị truyền thống như lòng biết ơn, tinh thần cộng đồng, ý thức dân tộc… nếu không được bồi đắp thường xuyên sẽ dần phai nhạt.
Chính vì vậy, việc đưa các hoạt động như lễ Giỗ tổ Hùng Vương vào trường học không chỉ mang ý nghĩa kỷ niệm, mà còn là một giải pháp giáo dục mang tính chiến lược. Đây là cách để “neo giữ” bản sắc trong dòng chảy hiện đại, giúp học sinh hiểu rằng hội nhập không đồng nghĩa với hòa tan.
Thầy Huỳnh Thanh Phú – Hiệu trưởng Trường THPT Bùi Thị Xuân, phường Bến Thành nhấn mạnh: “Trong bối cảnh hiện nay, giáo dục văn hóa truyền thống không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc. Nếu học sinh thiếu nền tảng về cội nguồn, các em rất dễ bị cuốn theo những giá trị bên ngoài mà không có khả năng chọn lọc. Thông qua các hoạt động như Giỗ tổ Hùng Vương, chúng tôi muốn giúp học sinh hình thành “bộ lọc văn hóa” cho riêng mình”.
Cô Lê Thị Thanh Hương – Hiệu trưởng Trường Tiểu học Trần Hưng Đạo, phường Cầu Ông Lãnh cũng cho rằng: “Giáo dục truyền thống cần bắt đầu từ sớm và phải bằng những cách gần gũi nhất. Với học sinh nhỏ, nếu không được “chạm” vào văn hóa qua trải nghiệm, các em sẽ rất khó hình dung. Vì vậy, những hoạt động như chuẩn bị mâm lễ, tìm hiểu ý nghĩa bánh chưng, bánh giầy không chỉ là phong trào, mà là nền tảng để nuôi dưỡng cảm xúc và hình thành nhân cách”.
Từ góc độ giáo dục, truyền thống không phải là những gì xa vời, mà hiện hữu trong từng hành vi, ứng xử hàng ngày. Khi học sinh biết cúi đầu trước bàn thờ Tổ, biết trân trọng từng giá trị văn hóa, đó cũng là lúc các em hình thành nền tảng đạo đức – yếu tố cốt lõi của giáo dục toàn diện.
Gắn với tinh thần Nghị quyết 80: phát triển văn hóa từ gốc rễ giáo dục
Việc các trường học TP.HCM chú trọng tổ chức lễ Giỗ tổ Hùng Vương cũng có thể nhìn nhận trong mối liên hệ với định hướng lớn của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa, đặc biệt là tinh thần của Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa Việt Nam.
Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, thấm nhuần giá trị văn hóa dân tộc; đồng thời xác định giáo dục là một trong những kênh quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu này. Trong đó, việc bồi dưỡng lòng yêu nước, tự hào dân tộc, ý thức “uống nước nhớ nguồn” cho thế hệ trẻ được xem là nhiệm vụ xuyên suốt.
Nhìn từ thực tiễn các trường học, có thể thấy những hoạt động như dâng hương, tái hiện lịch sử, trải nghiệm làm bánh chưng… chính là cách cụ thể hóa các mục tiêu của nghị quyết. Thay vì những khẩu hiệu mang tính khái quát, nhà trường đã chuyển hóa thành hành động cụ thể, gần gũi, dễ tiếp nhận. Quan trọng hơn, cách làm này góp phần hình thành “hệ sinh thái văn hóa học đường”, nơi mỗi hoạt động giáo dục đều hướng tới nuôi dưỡng giá trị tốt đẹp. Đây cũng là nền tảng để xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, nhân văn một trong những yêu cầu cốt lõi của đổi mới giáo dục hiện nay.
“Từ những hoạt động tưởng chừng nhỏ bé trong sân trường, lễ Giỗ tổ Hùng Vương đã và đang trở thành một “lớp học lớn” về lịch sử, văn hóa và đạo lý làm người. Trong dòng chảy hiện đại, việc giữ gìn và phát huy giá trị truyền thống không chỉ là trách nhiệm, mà còn là điều kiện để phát triển bền vững. Và giáo dục – bắt đầu từ những bài học về cội nguồn – chính là nơi khởi đầu vững chắc nhất cho hành trình đó” – thầy Nguyễn Anh Dũng – Hiệu trưởng Trường THPT Hùng Vương nhấn mạnh.
Đỗ Giang Quân
Bình luận (0)