Trong giáo dục hiện đại, không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức, thầy cô cần hướng dẫn học sinh tạo ra những sản phẩm học tập mang đậm dấu ấn cá nhân: bài văn giàu cảm xúc, bài thuyết trình thuyết phục, sản phẩm thực hành sáng tạo… Đó chính là việc thể hiện sức sống – sự nhiệt huyết, đam mê và chăm chút – vào từng sản phẩm.
Khi học sinh biết “thổi hồn” vào công việc, sản phẩm không còn là bài tập khô khan mà trở thành cầu nối tác động mạnh mẽ đến cảm xúc người tiếp nhận, tạo sức thuyết phục sâu sắc. Đồng thời, quá trình này dần hình thành thói quen tập trung, chăm chút trong mọi hoạt động, giúp các em phát triển toàn diện hơn.
Sức sống trong sản phẩm học tập là gì? Đó là sự kết hợp giữa nội dung chất lượng, cảm xúc chân thực và sự đầu tư tỉ mỉ. Trong bài văn, không phải chỉ kể chuyện mà phải để người đọc “thấy”, “cảm” được hình ảnh, cảm xúc qua ngôn từ sống động, chi tiết gần gũi. Trong bài thuyết trình, sức sống thể hiện qua giọng nói truyền cảm, ngôn ngữ cơ thể tự tin, ánh mắt giao tiếp, luôn hướng sự quan tâm đến người nghe và câu chuyện cá nhân khiến khán giả rung động. Với sản phẩm thực hành (mô hình STEM, dự án nhóm, tác phẩm nghệ thuật…), sức sống nằm ở sự sáng tạo, tính ứng dụng thực tế và sự hoàn thiện đến từng chi tiết nhỏ. Khi sản phẩm mang sức sống, nó không chỉ truyền tải thông tin mà còn khơi gợi cảm xúc: niềm vui, sự đồng cảm, khâm phục hoặc thôi thúc hành động ở người tiếp nhận.
Tác động của việc thể hiện sức sống là rất lớn. Người tiếp nhận (thầy cô, bạn bè, ban giám khảo…) sẽ bị cuốn hút vì cảm nhận được sự chân thành, tâm huyết, trách nhiệm và đam mê từ người tạo ra sản phẩm. Một bài văn khô cứng chỉ liệt kê sự kiện dễ bị quên lãng, nhưng bài văn giàu hình ảnh, cảm xúc sẽ khiến người đọc xúc động và nhớ lâu. Bài thuyết trình đơn điệu khiến khán giả mất tập trung, trong khi bài thuyết trình đầy nhiệt huyết với cử chỉ tay, thay đổi nhịp điệu giọng nói và ví dụ gần gũi sẽ tạo sức thuyết phục mạnh mẽ, nhất là như nói những lời “gan ruột” khiến mọi người tin tưởng và ủng hộ ý tưởng. Sản phẩm thực hành chỉ “làm cho có” dễ bị đánh giá thấp, nhưng sản phẩm được chăm chút đến từng đường nét, có câu chuyện đằng sau sẽ gây ấn tượng sâu sắc, chứng tỏ học sinh không chỉ biết mà còn đam mê và trách nhiệm với công việc.
Để dạy học sinh thể hiện sức sống, giáo viên cần áp dụng nhiều phương pháp tích cực. Trước hết, kết nối với đam mê cá nhân. Giáo viên khuyến khích học sinh chọn chủ đề gần gũi với sở thích, như viết về kỷ niệm gia đình, thuyết trình về môn thể thao yêu thích hoặc làm sản phẩm tái chế từ đồ dùng hằng ngày…, tức là không nên nói những gì quá to tát, xa xôi, bản thân không thực sự quan tâm. Khi làm việc mình thích, các em sẽ tự nhiên đổ tâm huyết vào đó; ngược lại, khi làm việc bị gượng ép, các em sẽ khó thể hiện đầy đủ tình cảm, trí tuệ vào sản phẩm.
Thứ hai, hướng dẫn kỹ năng biểu đạt cảm xúc. Với bài văn, dạy học sinh dùng biện pháp tu từ, miêu tả chi tiết giác quan (thấy gì, nghe gì, cảm thấy gì). Với thuyết trình, luyện ngôn ngữ cơ thể, giọng nói (thay đổi tốc độ, cường độ, cao độ), và sử dụng câu chuyện cá nhân để tạo sự gần gũi. Với sản phẩm thực hành, nhấn mạnh bước lập kế hoạch, thử nghiệm và hoàn thiện chi tiết… Tức là với từng sản phẩm khác nhau thì có cách biểu đạt cảm xúc khác nhau trên tinh thần là luôn tìm cách “thổi hồn” vào đó, một mặt cá nhân hóa nhưng bộc lộ cái tôi cao ngạo.
Thứ ba, tổ chức hoạt động trải nghiệm và phản hồi. Giáo viên có thể áp dụng mô hình “Passion Projects” (Dự án đam mê, là các hoạt động tự nguyện, sáng tạo dựa trên sở thích cá nhân, giúp nâng cao kỹ năng, năng suất và tạo niềm vui) hoặc “Genius Hour” (Giờ thiên tài, là mô hình giáo dục cho phép học sinh dành khoảng 20% thời gian trên lớp để tự nghiên cứu, thực hiện các dự án đam mê cá nhân dựa trên sự tò mò của chính mình) – dành thời gian để học sinh tự chọn dự án và thể hiện theo cách riêng. Sau khi hoàn thành, tổ chức trình bày trước lớp, nhận phản hồi từ bạn bè và thầy cô về những điểm thể hiện sức sống (cảm xúc có lan tỏa không? Chi tiết có chăm chút không?…). Việc này giúp các em học cách tự đánh giá và cải thiện.
Thứ tư, làm gương và khuyến khích. Thầy cô nên chia sẻ sản phẩm của chính mình (bài viết, video thuyết trình, sản phẩm nghệ thuật…) để học sinh thấy sức sống là gì. Đồng thời khen ngợi cụ thể: “Câu miêu tả này rất sống động, thầy cảm nhận được mùi hương của cánh đồng”, thay vì khen chung chung. Sự khích lệ có thể mang lại ý nghĩa gợi mở to lớn cho người học, có khi vượt ra ngoài một hoạt động cụ thể, môn học cụ thể. Và, không thể chỉ kêu gọi học sinh có đam mê, có tâm huyết mà bản thân người thầy không thể hiện được điều đó trong hoạt động giảng dạy, trong đời sống hay trong các sáng tạo của mình!
Qua quá trình rèn luyện này, học sinh dần hình thành thói quen tập trung và chăm chút. Khi phải đầu tư cảm xúc và công sức vào sản phẩm, các em học cách loại bỏ phân tâm, lập kế hoạch thời gian (ví dụ dùng kỹ thuật Pomodoro: là phương pháp quản lý thời gian giúp tăng tối đa tập trung và năng suất, được Francesco Cirillo phát triển vào cuối thập niên 1980; quy trình bao gồm việc chia nhỏ công việc thành các khoảng thời gian 25 phút (gọi là 1 pomodoro), xen kẽ với các khoảng nghỉ ngắn 5 phút), và chú ý đến từng chi tiết nhỏ. Thói quen này không chỉ giúp cải thiện chất lượng học tập mà còn lan tỏa sang các hoạt động khác: làm bài tập, tham gia hoạt động ngoại khóa, thậm chí sinh hoạt hằng ngày. Học sinh sẽ trở nên trách nhiệm hơn, kiên trì hơn và tự tin hơn khi biết rằng nỗ lực chăm chút luôn mang lại giá trị.
Nhà văn, diễn giả nổi tiếng người Mỹ Dale Carnegie (1888-1955) đã đúc kết: “Một nhà diễn thuyết thành công không cần phải có kiến thức quá uyên bác hay phong phú, khi họ đứng lên bục diễn thuyết, nhiệm vụ của họ là biểu đạt hết quan điểm của mình cho mọi người nghe. Điều này không chỉ cần tinh lực mà còn cần họ phải kết hợp chủ đề với chính linh hồn mình”. Quả thật, tiền đề của sức sống dồi dào (trong mọi sản phẩm, mọi hoạt động) là biểu đạt được “cảm nhận bản thân”, tức là người tiếp nhận đã nhìn rõ người thể hiện đã hết mình trong hoạt động đó. Nếu bản thân người thể hiện còn chưa chấp nhận một quan điểm nào đó, chưa hết lòng trong hành động của mình thì rất khó có thể thuyết phục người khác chấp nhận nó, đồng cảm với nó.
Trong bối cảnh giáo dục Việt Nam đang đổi mới theo hướng phát triển năng lực, việc dạy học sinh thể hiện sức sống trong sản phẩm là hết sức cần thiết. Nó không chỉ nâng cao kỹ năng biểu đạt, thuyết trình, sáng tạo mà còn nuôi dưỡng tâm hồn, giúp các em trở thành những con người toàn diện: biết cảm nhận, biết truyền cảm hứng và biết sống có trách nhiệm. Giáo viên chính là người khơi dậy ngọn lửa đam mê ấy. Mỗi tiết học, mỗi dự án đều là cơ hội để học sinh “thổi hồn” vào sản phẩm của mình.
Người lớn nên bắt đầu từ những việc nhỏ: khuyến khích một bài văn viết bằng trái tim, một bài thuyết trình đầy nhiệt huyết, một sản phẩm được hoàn thiện cẩn thận. Khi sức sống lan tỏa từ từng sản phẩm học tập, chúng ta không chỉ dạy kiến thức mà còn dạy các em cách sống trọn vẹn và tác động tích cực đến thế giới xung quanh. Đó chính là giá trị bền vững nhất của giáo dục.
ThS. Nguyễn Minh Hải
Bình luận (0)