Việc triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đang tạo ra những chuyển biến rõ nét trong giáo dục tiểu học tại TP.HCM. Từ các tiết học trải nghiệm, ứng dụng STEM, công nghệ số đến phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm, nhiều trường tiểu học đang từng bước nâng cao hiệu quả giáo dục phẩm chất, năng lực cho học sinh, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.
Từ lớp học truyền thống đến môi trường học tập trải nghiệm
Không còn hình ảnh lớp học mà giáo viên giảng, học sinh chép một cách thụ động, các tiết học ở các trường tiểu học tại TP.HCM hiện nay được tổ chức bằng hoạt động trải nghiệm, thực hành, khám phá, ứng dụng công nghệ số, giáo dục STEM, học qua dự án… Sự đổi mới giúp học sinh hình thành năng lực tự học, tư duy sáng tạo, kỹ năng hợp tác và các phẩm chất cần thiết cho công dân thời đại mới. Không còn bó hẹp tiết học trong sách giáo khoa, thay vào đó, học sinh được học bằng trải nghiệm, trực tiếp tham gia các hoạt động khám phá để tự hình thành kiến thức.
Tại Trường Tiểu học Nguyễn Thái Học (phường Bến Thành), chuyên đề “Dạy học phát triển năng lực và phẩm chất cho học sinh thông qua môn Tự nhiên và Xã hội lớp 1” được tổ chức với cách tiếp cận hoàn toàn mới. Trong tiết học “Ban ngày và ban đêm”, giáo viên sử dụng video, nhân vật AI giao nhiệm vụ, kết hợp hoạt động trải nghiệm và ứng dụng STEAM để tạo hứng thú cho học sinh. Các em không chỉ quan sát, mô tả hiện tượng tự nhiên mà còn thảo luận nhóm, trình bày suy nghĩ, vận dụng kiến thức vào thực tế. Cô Trần Bé Hồng Hạnh (Hiệu trưởng nhà trường) cho biết, đổi mới phương pháp dạy học không đơn thuần là thay đổi hình thức tổ chức tiết học mà quan trọng hơn là thay đổi tư duy giáo dục của giáo viên. “Giáo viên phải biết tạo cơ hội để học sinh được trải nghiệm, được nói lên suy nghĩ của mình và được mắc lỗi để trưởng thành. Khi học sinh chủ động tham gia bài học, các em sẽ phát triển được sự tự tin, kỹ năng hợp tác và khả năng giải quyết vấn đề”, cô Hạnh chia sẻ.
Nhiều giáo viên tiểu học tại TP.HCM cho rằng, khi học sinh được tham gia vào hoạt động học tập bằng nhiều giác quan, các em hứng thú hơn, ghi nhớ kiến thức lâu hơn và mạnh dạn thể hiện quan điểm cá nhân. Đây cũng là tiền đề quan trọng để phát triển tư duy phản biện và khả năng sáng tạo ngay từ nhỏ.
Đưa STEM, công nghệ số vào từng tiết học
Một trong những xu hướng nổi bật trong đổi mới giáo dục ở bậc tiểu học tại TP.HCM hiện nay là tích hợp STEM và công nghệ số vào hoạt động dạy học. Đây được xem là công cụ hữu hiệu để phát triển năng lực thực hành, tư duy logic và khả năng ứng dụng kiến thức cho học sinh.
Tại Trường Tiểu học Nguyễn Bỉnh Khiêm (phường Sài Gòn), chương trình trải nghiệm “LEGO – Sáng tạo không giới hạn” thu hút đông đảo học sinh tham gia. Học sinh được tự thiết kế và lắp ráp sản phẩm từ LEGO theo ý tưởng riêng. Từ những vật liệu đơn giản, các em học cách giải quyết vấn đề, làm việc nhóm và trình bày ý tưởng sáng tạo của mình. Cô Đỗ Ngọc Chi (Hiệu trưởng nhà trường) nhìn nhận, giáo dục STEM giúp học sinh phát triển đồng thời nhiều năng lực quan trọng. Các hoạt động trải nghiệm STEM không đặt nặng chuyện đúng, sai mà khuyến khích học sinh dám thử nghiệm, dám sáng tạo. Khi tự tay làm ra sản phẩm, các em học được tính kiên trì, kỹ năng hợp tác và tư duy logic – những kỹ năng rất cần cho tương lai. “Việc học hiện nay không chỉ diễn ra trong sách vở mà còn được mở rộng ra môi trường trải nghiệm thực tế. Học sinh tiểu học vừa chơi vừa học, qua đó phát triển năng lực tư duy, khả năng giao tiếp và sự tự tin”, cô Chi cho hay.
Nhiều trường tiểu học khác tại TP.HCM cũng tăng cường sử dụng bảng tương tác, học liệu số, phần mềm mô phỏng, video trực quan trong giảng dạy. Việc ứng dụng công nghệ giúp bài học sinh động hơn, đồng thời tạo điều kiện để giáo viên cá thể hóa hoạt động học tập theo năng lực từng học sinh. Không ít giáo viên chủ động thiết kế trò chơi học tập trực tuyến, bài giảng số, video tương tác nhằm tăng hứng thú học tập cho học sinh. Đây là nền tảng quan trọng để ngành giáo dục TP.HCM thúc đẩy chuyển đổi số trong giáo dục phổ thông.
Song song với đổi mới phương pháp giảng dạy, các trường tiểu học tại TP.HCM cũng chú trọng đổi mới kiểm tra, đánh giá học sinh theo hướng phát triển năng lực. Nếu trước đây việc đánh giá chủ yếu dựa trên điểm số thì hiện nay giáo viên quan tâm nhiều hơn đến quá trình học tập của học sinh. Các em được đánh giá qua sản phẩm học tập, dự án, hoạt động nhóm, khả năng trình bày và vận dụng kiến thức.
Cô Phạm Thúy Hà (Hiệu trưởng Trường Tiểu học Đặng Trần Côn, phường Vĩnh Hội) nhấn mạnh, cách đánh giá mới giúp giảm áp lực điểm số, tạo cơ hội để học sinh phát huy thế mạnh cá nhân. Những em nhút nhát cũng có điều kiện thể hiện bản thân thông qua các hoạt động trải nghiệm hoặc sản phẩm sáng tạo.
Giáo viên là nhân tố quyết định của đổi mới giáo dục
Theo các nhà quản lý giáo dục, cốt lõi của đổi mới phương pháp dạy học chính là chuyển vai trò trung tâm từ giáo viên sang học sinh. Điều này đòi hỏi giáo viên phải thay đổi tư duy dạy học, từ “truyền đạt kiến thức” sang “tổ chức hoạt động học tập”. Nhiều trường tiểu học ở TP.HCM đã triển khai hiệu quả các phương pháp như dạy học theo dự án, dạy học hợp tác, lớp học đảo ngược, kỹ thuật khăn trải bàn, sơ đồ tư duy… Qua đó học sinh được tham gia nhiều hơn vào quá trình hình thành kiến thức.
Tại Trường Tiểu học Trần Hưng Đạo (phường Cầu Ông Lãnh), chuyên đề “Sử dụng phương pháp dạy học và giáo dục phát triển năng lực, phẩm chất học sinh tiểu học trong môn Tiếng Việt” được triển khai nhằm giúp giáo viên đổi mới cách tổ chức tiết học. Thay vì yêu cầu học sinh ghi nhớ máy móc, giáo viên hướng các em đến việc hiểu, vận dụng và liên hệ thực tiễn. Theo cô Lê Thanh Hương (Hiệu trưởng nhà trường), các tiết học tiếng Việt hiện nay không chỉ rèn kỹ năng đọc viết mà còn giúp học sinh phát triển năng lực giao tiếp, trình bày quan điểm và cảm thụ văn học. Học sinh được thảo luận nhóm, đóng vai nhân vật, kể chuyện sáng tạo hoặc trình bày sản phẩm học tập trước lớp. Sự thay đổi này góp phần hình thành ở học sinh tiểu học những phẩm chất quan trọng như tự tin, trách nhiệm, chăm chỉ, nhân ái và trung thực – những yêu cầu cốt lõi của Chương trình giáo dục phổ thông 2018.
Nhìn từ thực tế tại nhà trường, cô Hương cho rằng, dạy học phát triển phẩm chất, năng lực không chỉ phụ thuộc vào thiết bị hiện đại mà quan trọng hơn là năng lực tổ chức của người dạy. Giáo viên hiện rất chủ động tự học, tham gia các khóa bồi dưỡng chuyên môn, đổi mới cách thiết kế bài giảng để phù hợp với yêu cầu chương trình mới. Không ít giáo viên mạnh dạn ứng dụng trí tuệ nhân tạo, phần mềm học tập và các nền tảng số nhằm tăng tương tác trong lớp học.
Theo ông Nguyễn Văn Hiếu (Giám đốc Sở GD-ĐT TP.HCM), mục tiêu của giáo dục không chỉ là trang bị kiến thức mà còn phải hình thành cho học sinh năng lực thích ứng, kỹ năng sống và tinh thần học tập suốt đời. Muốn phát triển phẩm chất và năng lực học sinh, trước hết giáo viên phải thay đổi cách dạy. Nhà trường cần tạo môi trường học tập mở, tăng cường trải nghiệm, ứng dụng công nghệ và khuyến khích học sinh sáng tạo.
Bài, ảnh: Yến Hoa
Bình luận (0)