Để phát triển xứng tầm, siêu đô thị TP.HCM không thể để các điểm nghẽn về hạ tầng như ngập nước, kẹt xe; quá tải trường học, bệnh viện; ô nhiễm môi trường; thủ tục hành chính… gây cản trở. Theo đó, phát triển khoa học công nghệ (KHCN) dựa trên nhu cầu thực tế phát triển kinh tế – xã hội là yêu cầu cấp bách. Vấn đề của TP hiện nay là làm sao để có nhiều nghiên cứu khoa học và các nghiên cứu này phải được thương mại hóa…
Phấn đấu 60% nghiên cứu không phải “nằm trên giấy”
Ông Lê Thanh Minh – Phó Giám đốc Sở KH-CN TP.HCM – cho biết, chương trình KHCN và nâng cao tiềm lực KHCN trên địa bàn TP.HCM giai đoạn 2026-2030 đặt ra nhiều mục tiêu cụ thể. Trong đó, TP phấn đấu đạt tỉ lệ kết quả nghiên cứu được ứng dụng thực tiễn sau 12 tháng từ 60% trở lên, trên 25% doanh nghiệp ứng dụng kết quả nghiên cứu từ viện, trường vào hoạt động sản xuất – kinh doanh, tối thiểu 500 đơn đăng ký và ít nhất 300 đơn sáng chế, giải pháp hữu ích được nộp mỗi năm. Đặc biệt, TP hướng tới hình thành ít nhất 5 trung tâm nghiên cứu xuất sắc tiệm cận trình độ quốc tế và ít nhất 5.000 nhân lực KHCN trẻ.
Theo ông Minh, để hiện thực hóa những mục tiêu trên, giải pháp then chốt được TP xác định trước hết là phải tập trung hoàn thiện thể chế, đổi mới cơ chế và cải thiện toàn diện các chính sách về KHCN và đổi mới sáng tạo (ĐMST). Đây chính là nền tảng cốt lõi giúp cởi trói các nguồn lực và tạo hành lang pháp lý thông thoáng cho các hoạt động sáng tạo bứt phá. Bên cạnh bệ đỡ về chính sách, TP sẽ chú trọng các biện pháp mang tính thực tiễn cao. Cụ thể, TP sẽ hỗ trợ tối đa cho công tác nghiên cứu, phát triển công nghệ mới, đẩy mạnh thương mại hóa sản phẩm và hình thành năng lực ĐMST tự thân. Mục tiêu cuối cùng là thúc đẩy ứng dụng mạnh mẽ KHCN vào mọi mặt của đời sống kinh tế – xã hội, đặc biệt là trong khu vực công để nâng cao hiệu lực quản lý hành chính.
TP sẽ tập trung đầu tư phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Song song đó, đẩy mạnh hợp tác chặt chẽ trong nước lẫn hội nhập quốc tế về KHCN và ĐMST sẽ là đòn bẩy quyết định giúp TP nhanh chóng tiếp thu tinh hoa tri thức và chuyển giao các công nghệ tiên tiến nhất…
GS.TS Nguyễn Kỳ Phùng – Trưởng ban Quản lý Khu Công nghệ cao TP.HCM – cho rằng, TP cần xây dựng nền tảng dữ liệu ĐMST dùng chung nhằm kết nối nhu cầu công nghệ của doanh nghiệp cũng như kết quả nghiên cứu của viện, trường, chuyên gia công nghệ, startup công nghệ, quỹ đầu tư và tổ chức hỗ trợ ĐMST. Việc hình thành cơ sở dữ liệu dùng chung sẽ góp phần giảm phân tán thông tin, nâng cao hiệu quả kết nối cung – cầu công nghệ và thúc đẩy hình thành các chương trình hợp tác nghiên cứu theo nhu cầu thị trường. Ngoài ra, TP cần hình thành cơ chế khuyến khích doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp FDI tham gia đặt hàng nghiên cứu và đồng tài trợ nghiên cứu ứng dụng với viện nghiên cứu, trường đại học và startup công nghệ trong nước. Đối với các dự án hợp tác nghiên cứu giữa doanh nghiệp với viện – trường, TP có thể triển khai cơ chế theo hướng Nhà nước hỗ trợ một phần kinh phí nghiên cứu đối với các dự án có khả năng thương mại hóa và tạo tác động lan tỏa công nghệ.
Đồng thời TP cần xây dựng bộ chỉ số đánh giá hiệu quả hệ sinh thái ĐMST tại Khu Công nghệ cao dựa trên các tiêu chí: tỷ lệ thương mại hóa công nghệ, tỷ lệ nội địa hóa công nghệ, số lượng startup tăng trưởng nhanh, mức độ liên kết – trường – doanh nghiệp, số lượng công nghệ được chuyển giao thành công, mức độ tham gia của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị công nghệ cao.
Nghiên cứu phải bắt đầu từ thực tiễn
Theo PGS.TS Lê Hoài Quốc – Chủ tịch Hội Tự động hóa TP.HCM, “nút thắt” cốt lõi của mô hình liên kết viện – trường – doanh nghiệp hiện nay còn mang tính hình thức do thiếu đi sợi dây lợi ích kinh tế. Để mối liên kết này đi vào chiều sâu, doanh nghiệp phải là người đưa ra “bài toán thị trường” từ nhu cầu sản xuất thực tế.
“Quá trình chuyển giao công nghệ luôn tiềm ẩn rủi ro, do đó một cơ chế pháp lý minh bạch để chia sẻ lợi nhuận sở hữu trí tuệ và gánh vác rủi ro tài chính là bắt buộc để các bên yên tâm đồng hành. Đặc biệt, hệ sinh thái này rất cần những đầu tàu triển khai – chính là các tập đoàn lớn hoặc tổ chức trung gian chuyên nghiệp đứng ra định hướng, cấp vốn và bao tiêu đầu ra. Khi các yếu tố này được hiện thực hóa bằng chính sách cụ thể, tri thức từ trường đại học mới thực sự trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế”, PGS.TS Quốc góp ý.
GS.TS Nguyễn Văn Phước – Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật TP.HCM – cho rằng, trước hết TP cần xây dựng Trung tâm Điều hành số vùng TP.HCM mới. Trung tâm này phải tích hợp toàn bộ dữ liệu về dân cư, đất đai, giao thông, logistics, cấp nước, môi trường, năng lượng, doanh nghiệp và đầu tư của TP.HCM, Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu (cũ) trên cùng một nền tảng số thống nhất. Đây sẽ là nền tảng cốt lõi cho điều hành thông minh, dự báo rủi ro và hoạch định chính sách theo thời gian thực. Bên cạnh đó, TP phát triển các cực ĐMST theo chức năng vùng, tập trung vào AI, dữ liệu lớn, tài chính số, công nghệ y sinh và công nghệ đô thị. Bình Dương (cũ) cần phát triển robot, tự động hóa, IoT công nghiệp, vật liệu mới và công nghệ môi trường công nghiệp. Trong khi đó, Bà Rịa – Vũng Tàu (cũ) cần tập trung vào logistics số, cảng biển thông minh, công nghệ biển, năng lượng tái tạo và quan trắc môi trường biển.
Theo GS.TS Phước, TP nên phát triển năng lực nghiên cứu thông qua cơ chế đặt hàng các vấn đề lớn như chống ngập, an ninh nguồn nước, logistics thông minh, cảng xanh, xử lý ô nhiễm công nghiệp, giảm phát thải carbon và phục hồi hệ sinh thái ven biển. Đồng thời, cần thúc đẩy mạnh thương mại hóa kết quả nghiên cứu và phát triển các sản phẩm công nghệ “Make in Vietnam”. TP cũng cần phát triển nguồn nhân lực KHCN chất lượng cao thông qua liên kết giữa ĐHQG TP.HCM, các trường đại học, viện nghiên cứu, khu công nghệ cao và doanh nghiệp lớn. Đào tạo nhân lực cần tập trung vào các lĩnh vực chiến lược như AI, dữ liệu, bán dẫn, tự động hóa, công nghệ môi trường, logistics số và quản trị đô thị thông minh.
ThS. Lê Như Hùng – Chủ tịch Hội Khoa học phát triển nguồn nhân lực, nhân tài Việt Nam TP.HCM – đề xuất, TP.HCM cần xác định rõ trình tự ưu tiên trong từng lĩnh vực phát triển và triển khai công nghệ. Việc này nhằm tránh tình trạng đầu tư dàn trải, đồng thời tối ưu hóa các nguồn lực sẵn có. Bên cạnh đó, TP cần nhanh chóng phân bổ nguồn lực để sớm hoàn thiện chiến lược phát triển nhân lực chất lượng cao và thu hút nhân tài. Đây được xem là đòn bẩy cốt lõi để nâng cao năng lực KHCN của TP giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn 2050.
Song Hậu
Bình luận (0)