Hơn một thập kỷ bền bỉ với những tủ sách học đường, anh Hoàng Trọng Thủy – Trưởng đại diện Tổ chức Zhi Shan Foundation tại Việt Nam (TP.Huế) cho rằng, điểm nghẽn không nằm ở một yếu tố riêng lẻ, mà là sự thiếu đồng bộ từ gia đình, nhà trường đến phương pháp. Khi việc đọc vẫn bị xem là “ngoại khóa”, “giải trí”, rất khó để trở thành một năng lực sống.
Khi chúng tôi đặt câu hỏi là, nhiều học sinh hiện nay vẫn loay hoay với việc đọc sách nhưng thiếu phương pháp, dễ chán và ít đọc thì điểm nghẽn lớn nhất nằm ở đâu?”. Anh Hoàng Trọng Thủy cho biết: “Theo tôi, việc đọc của trẻ chưa được coi trọng đúng mức trong gia đình và nhà trường, thường chỉ được xem như hoạt động ngoài giờ, giải trí. Bên cạnh đó, tác động của mạng xã hội và các phương tiện nghe nhìn làm giảm sự tập trung, hứng thú với việc đọc. Nguồn sách cũng chưa phong phú, nhiều thư viện chủ yếu là sách tham khảo; rất ít gia đình có tủ sách riêng cho con. Mặc dù đã có tiết đọc trong chương trình chính khóa nhưng thiếu tài liệu hướng dẫn cụ thể, chủ yếu vẫn là mở cửa thư viện cho học sinh đọc tự do, ít có sự định hướng. Trong khi đó, tri thức hình thành từ quá trình đọc, tiếp nhận và tư duy. Đọc sách thực chất là một cách học, và muốn đọc hiệu quả thì phải có phương pháp: từ chọn sách phù hợp đến cách đọc, tư duy và thực hành.
Với hơn một thập kỷ lan tỏa văn hóa đọc cùng Zhi Shan Foundation, nhưng thực tế vẫn có những mô hình mang tính ngắn hạn. Vì sao đọc sách chưa trở thành “thói quen sống” của học sinh, anh nhìn nhận: “Trên thực tế, việc đọc sách chưa được chú trọng đúng mức từ gia đình đến nhà trường, thường chỉ dừng ở hoạt động ngoại khóa, phong trào. Đọc sách chưa gắn với quá trình giáo dục và chưa được xem là một giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục. Trong khi đó, thói quen chỉ hình thành qua sự lặp lại bền bỉ. Trẻ càng lớn càng chịu tác động của mạng xã hội, thiết bị nghe nhìn và áp lực học hành nên ít thời gian dành cho đọc. Để nuôi dưỡng một đam mê, tôi nghĩ cần có cả một môi trường, đọc sách cũng thế, các cháu cần được làm gương, hướng dẫn, được tạo điều kiện về không gian, thời gian, phương tiện, sách báo tài liệu.
Hỏi anh, trong “Cẩm nang bồi dưỡng thói quen và phương pháp đọc”, anh nhấn mạnh việc đọc có mục đích, có ghi chép, có suy ngẫm. Nhưng với học sinh quen thông tin nhanh, ngắn, cách đọc sâu như vậy còn phù hợp không thì anh khẳng định, không chỉ học sinh mà người lớn cũng quen với thông tin nhanh, ngắn, trực quan, nên dễ đọc hời hợt, thiếu ngữ cảnh, dẫn đến hiểu sai hoặc hiểu nông. Chính trong môi trường đó, việc dạy học sinh đọc có mục đích và tư duy lại càng cần thiết. Tôi thường chia sẻ với giáo viên và phụ huynh rằng, trong bối cảnh thông tin trên mạng xã hội khó kiểm chứng, cách tốt nhất là nâng cao năng lực đọc cho học sinh. Khi năng lực đọc được cải thiện, các em sẽ biết chọn lọc, đánh giá thông tin tốt hơn. Chúng tôi khuyến khích học sinh đọc sách bởi vì nội dung trong sách đã được biên soạn, kiểm duyệt, thẩm thấu qua thời gian; không chỉ thế, đọc sách giúp cho học sinh tư duy có hệ thống, giúp cho việc đọc, việc học có mục đích và mục tiêu rõ ràng hơn.
Trong hành trình hơn 10 năm lan tỏa văn hóa đọc của mình, anh chia sẻ một khoảnh khắc khiến anh tin rằng sách có thể thay đổi học sinh: “Sau khi triển khai dự án “Làm bạn với sách” được khoảng bảy năm, tôi có ý định dừng đóng dự án này, với lý do là không thể chứng minh tính hiệu quả/tác động của dự án. Thời điểm đó, chúng tôi có thể liệt kê ra là đã làm được bao nhiêu thư viện, tặng bao nhiêu sách, thư viện phục vụ bao nhiêu bạn đọc trong tuần, trong tháng, nhưng tôi vẫn trăn trở rằng là những điều trên hay toàn bộ nỗ lực của chúng tôi về dự án thì mang lại những thay đổi gì về nhận thức, thái độ và hành vi của học sinh? Thì chúng tôi lại không chứng minh được. Rất may là sau đó chúng tôi tiếp cận được các dự án tương tự ở Hồng Kông và Đài Loan. Nhờ các chuyến cử cán bộ, giáo viên ra nước ngoài tham quan học tập, mời chuyên gia nước ngoài đến tập huấn, biên soạn các tài liệu hướng dẫn và thực hành… Sau một thời gian áp dụng thì học sinh đã có sự thay đổi rõ nét như tự tin hơn, tu duy mạch lạc, trình bày lưu loát hơn… Rất nhiều lá thư, tin nhắn của học sinh, giáo viên, phụ huynh chủ động liên hệ xin hỗ trợ sách cho con, cho trường; những tin nhắn, hình ảnh và video clip chia sẻ kết quả đọc sách khiến chúng tôi được tiếp thêm động lực trên hành trình phát triển phong trào, văn hóa đọc nhiều thử thách này”.
Phan Lệ
Bình luận (0)