Một thành phố có thể mở rộng không gian, tăng quy mô dân số, thu hút dòng vốn và công nghệ, nhưng nếu không kịp nâng tầm con người, mọi tham vọng tăng trưởng đều có nguy cơ chững lại. Trong hành trình hướng đến mục tiêu tăng trưởng hai con số, TP.HCM đang đối diện một câu hỏi cốt lõi: làm thế nào để nguồn nhân lực không chỉ theo kịp mà còn dẫn dắt chính sự phát triển của mình.
Nhân lực trở thành “điểm nghẽn” hay động lực tăng trưởng
TP.HCM sau quá trình sắp xếp đang vận hành như một siêu đô thị với diện tích hơn 6.772km², dân số trên 14 triệu người và hơn 7,5 triệu lao động tham gia nền kinh tế. Quy mô này mở ra dư địa phát triển lớn, nhưng đồng thời cũng đặt ra một yêu cầu khắt khe hơn bao giờ hết về chất lượng nguồn nhân lực.
Trong định hướng phát triển, thành phố đang tập trung vào các lĩnh vực mũi nhọn như trí tuệ nhân tạo, vi mạch, dịch vụ tài chính, logistics, cảng biển – vận tải quốc tế và giáo dục. Đây đều là những ngành đòi hỏi lao động có trình độ cao, kỹ năng chuyên sâu và khả năng thích ứng nhanh với công nghệ.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy sự lệch pha giữa cơ cấu lao động và cơ cấu tăng trưởng đang dần lộ rõ. Nếu lực lượng lao động không được nâng cấp kịp thời, nền kinh tế sẽ đối diện nguy cơ “đi nhanh bằng chân cũ” – tức là tăng trưởng nhưng không bền vững, thậm chí bị kìm hãm bởi chính nguồn lực con người.
Sở Nội vụ TP.HCM nhận định, nếu không cải thiện chất lượng nhân lực, điểm nghẽn lớn nhất sẽ là sự mất cân đối giữa cơ cấu lao động và yêu cầu phát triển. Đây không còn là cảnh báo mang tính lý thuyết, mà đã trở thành bài toán thực tế khi nhiều ngành nghề đang thiếu hụt nhân lực chất lượng cao, trong khi một bộ phận lao động vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu mới.
Điều này cũng đặt ra yêu cầu thay đổi cách tiếp cận: từ việc chú trọng số lượng việc làm sang nâng cao chất lượng việc làm; từ đào tạo đại trà sang đào tạo theo nhu cầu thị trường; từ tuyển dụng theo bằng cấp sang đánh giá bằng năng lực thực chất.
Trong bối cảnh đó, nguồn nhân lực không chỉ là một yếu tố cấu thành tăng trưởng, mà trở thành biến số quyết định tốc độ và chất lượng phát triển của TP.HCM trong giai đoạn tới.
Tái cấu trúc thị trường lao động và cuộc “săn tìm” nhân tài
Để giải bài toán này, TP.HCM đang triển khai đồng thời nhiều giải pháp, từ khu vực công đến khu vực ngoài Nhà nước, với mục tiêu hình thành một hệ sinh thái nhân lực linh hoạt và hiệu quả hơn.
Ở khu vực công, thành phố chủ trương xây dựng các chính sách đủ sức cạnh tranh để thu hút nhân tài, tận dụng các cơ chế đặc thù từ Nghị quyết 98. Việc thu hút chuyên gia, nhà khoa học, người có tài năng đặc biệt hay tuyển dụng sinh viên xuất sắc, người có trình độ cao được xem là hướng đi trọng tâm.
Không chỉ dừng ở chính sách, TP.HCM còn chủ động “mời gọi” nhân lực chất lượng cao, bao gồm cả đội ngũ trí thức Việt Nam ở nước ngoài, những người có kinh nghiệm làm việc trong môi trường quốc tế. Đây là nguồn lực quan trọng giúp thành phố rút ngắn khoảng cách về công nghệ và quản trị.
Cùng với đó, việc sử dụng nhân lực cũng được đặt lại theo nguyên tắc “đúng người – đúng việc”. Các cơ quan, đơn vị được yêu cầu rà soát, bố trí lại đội ngũ cán bộ có trình độ cao, đồng thời tạo môi trường làm việc chuyên nghiệp, khuyến khích sáng tạo và trao quyền thực chất cho người có năng lực.
Đáng chú ý, cách đánh giá cán bộ đang chuyển dần sang dựa trên hiệu quả công việc, lấy sản phẩm cụ thể làm thước đo. Điều này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý mà còn tạo động lực cạnh tranh lành mạnh trong khu vực công.
Sở Nội vụ TP.HCM cho biết, ở khu vực ngoài Nhà nước, bài toán nhân lực được tiếp cận theo hướng phát triển thị trường lao động hiện đại và linh hoạt hơn. TP.HCM đã đặt mục tiêu trong năm 2026 tạo mới khoảng 180.000 việc làm và khoảng 900.000 việc làm trong giai đoạn 2026-2030.
Để đạt được mục tiêu này, hệ thống sàn giao dịch việc làm đang được nâng cấp theo hướng chuyên biệt hóa và liên thông vùng. Việc thu thập, cập nhật dữ liệu cung – cầu lao động giúp kết nối nhanh hơn giữa người lao động và doanh nghiệp, đồng thời giảm tình trạng thông tin lệch pha.
Một điểm mới là việc gắn kết sàn giao dịch việc làm với hoạt động đào tạo ngắn hạn và định hướng nghề nghiệp. Mô hình này giúp người lao động không chỉ tìm việc mà còn có cơ hội học nghề mới, chuyển đổi việc làm phù hợp với xu hướng thị trường.
Sự liên kết giữa doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và người lao động cũng được đẩy mạnh, hướng đến đào tạo theo “đơn đặt hàng” – tức là đào tạo gắn trực tiếp với nhu cầu tuyển dụng. Đây được xem là giải pháp quan trọng để giảm khoảng cách giữa đào tạo và thực tiễn.
Bên cạnh đó, vai trò của các ngành như giáo dục, khoa học – công nghệ, công thương cũng được xác định rõ trong việc hình thành nguồn nhân lực chất lượng cao. Từ định hướng nghề nghiệp, tổ chức đào tạo đến xây dựng chuẩn kỹ năng, tất cả đều phải gắn với nhu cầu phát triển của nền kinh tế.
Trong dài hạn, việc thay đổi nhận thức xã hội về giá trị của kỹ năng, của giáo dục nghề nghiệp cũng là yếu tố then chốt. Khi người lao động được trang bị đúng kỹ năng và được đặt vào đúng vị trí, họ không chỉ tìm được việc làm mà còn trở thành động lực thúc đẩy tăng trưởng.
Trong một đô thị đang chuyển mình với tốc độ nhanh, lợi thế không còn nằm ở quy mô hay nguồn lực sẵn có, mà ở khả năng tạo ra con người phù hợp với tương lai. TP.HCM có thể đặt ra những mục tiêu tăng trưởng tham vọng, có thể mở rộng không gian phát triển, nhưng nếu nguồn nhân lực không theo kịp, mọi kế hoạch đều có thể trở thành những con số thiếu nền tảng. Ngược lại, khi con người được đặt đúng vị trí, được đào tạo đúng hướng và được trao cơ hội phát huy năng lực, họ không chỉ là người lao động mà trở thành lực đẩy cho cả nền kinh tế.
Hoàng Sang
Bình luận (0)