Kỳ thi tốt nghiệp THPT không chỉ là cột mốc quan trọng đánh dấu chặng đường học tập 12 năm mà còn là bước đệm mở ra nhiều cơ hội tương lai cho học sinh. Trong đó, môn ngữ văn giữ vai trò đặc biệt bởi không chỉ kiểm tra kiến thức mà còn đánh giá tư duy, cảm xúc và khả năng diễn đạt.
Thực tế cho thấy, có không ít học sinh nắm chắc kiến thức nhưng vẫn không đạt điểm cao vì thiếu kỹ năng làm bài. Vì vậy, bên cạnh ôn tập nội dung, việc rèn luyện kỹ năng là yếu tố quyết định. Dưới đây là bốn kỹ năng quan trọng giúp học sinh làm bài thi môn ngữ văn hiệu quả hơn.
Kỹ năng trang bị và kiểm soát tâm lý, cảm xúc
Tâm lý là yếu tố đầu tiên nhưng thường bị xem nhẹ. Nhiều học sinh bước vào phòng thi với trạng thái căng thẳng, lo lắng, thậm chí hoảng loạn khi gặp đề “lạ”. Điều này dễ dẫn đến mất bình tĩnh, đọc sai đề, viết lan man hoặc “đứng hình” trong một khoảng thời gian dài.
Một thạc sĩ tâm lý giáo dục là nhân viên phòng tư vấn tâm lý của một trường THPT tại phường Tây Thạnh (TP.HCM) từng khuyên học sinh: “Để kiểm soát tốt tâm lý, trước hết học sinh cần chuẩn bị một tinh thần vững vàng ngay từ trước kỳ thi. Điều này không đến từ việc “tự trấn an suông” mà phải dựa trên quá trình ôn tập có hệ thống. Khi đã nắm chắc kiến thức cơ bản, học sinh sẽ tự tin hơn khi bước vào phòng thi”.
Bên cạnh đó, nhiều thầy cô cũng cho rằng cần luyện tập thói quen làm bài trong điều kiện giống phòng thi, như bấm giờ, ngồi viết liên tục, hạn chế sử dụng tài liệu. Việc này giúp cơ thể và tâm trí quen với áp lực thời gian, từ đó giảm bớt sự căng thẳng khi thi thật. Trong phòng thi, nếu cảm thấy lo lắng, học sinh nên hít thở sâu vài lần, đọc chậm đề bài và bắt đầu từ những câu dễ trước. Tránh so sánh bản thân với người khác (như thấy bạn viết nhanh hơn, lật giấy nhiều hơn…) vì điều đó chỉ làm tăng áp lực không cần thiết. Quan trọng hơn cả, hãy coi bài thi như một cơ hội thể hiện bản thân chứ không phải “trận chiến sống còn”. “Khi tâm lý ổn định, tư duy sẽ mạch lạc, cảm xúc chân thực và bài viết cũng vì thế mà thuyết phục hơn”, thạc sĩ tâm lý giáo dục ở trên nói.
Kỹ năng đọc và phân tích đề
Đọc đề tưởng chừng là bước đơn giản nhưng lại là khâu quyết định hướng đi của cả bài làm. Nhiều học sinh mất điểm đáng tiếc chỉ vì hiểu sai yêu cầu đề hoặc bỏ sót ý quan trọng.
Khi nhận đề thi, việc đầu tiên là đọc kỹ toàn bộ đề một lượt, sau đó đọc lại từng câu hỏi một cách chậm rãi. Cần xác định rõ các yếu tố sau: Dạng câu hỏi là nghị luận xã hội hay nghị luận văn học. Yêu cầu chính là phân tích, cảm nhận, so sánh hay bàn luận. Phạm vi kiến thức là đoạn trích hay toàn bộ tác phẩm. Từ khóa quan trọng: đây là “chìa khóa” để tránh lạc đề. Ví dụ, nếu đề yêu cầu “phân tích vẻ đẹp nhân vật”, học sinh cần tập trung vào đặc điểm, phẩm chất; còn nếu là “cảm nhận”, có thể mở rộng sang cảm xúc cá nhân nhưng vẫn phải bám sát văn bản. Đối với phần đọc hiểu, cần đọc văn bản trước, sau đó mới đọc câu hỏi để tránh bị dẫn dắt sai hướng. Khi trả lời, nên bám sát ngữ liệu, tránh suy diễn quá xa.
Thầy Cao Hải Châu (giáo viên môn ngữ văn Trường THPT Phú Nhuận, phường Đức Nhuận, TP.HCM) khuyên: “Một kỹ năng quan trọng khác là biết gạch chân hoặc ghi chú nhanh những ý chính ngay trên đề hoặc giấy nháp. Điều này giúp tránh quên yêu cầu và giữ bài viết đi đúng hướng. Nói cách khác, đọc đề không chỉ là “nhìn chữ” mà là quá trình phân tích, định hình chiến lược làm bài. Làm đúng từ bước này coi như đã thành công một nửa”.
Kỹ năng làm chủ tiến độ thời gian
Thời gian làm bài thi môn ngữ văn là 120 phút, nhưng nếu không biết phân bổ hợp lý, học sinh rất dễ rơi vào tình trạng “đầu voi đuôi chuột”, nghĩa là viết quá dài phần đầu, thiếu thời gian cho phần sau. Một nguyên tắc quan trọng là chia thời gian ngay từ đầu. Thông thường có thể phân bổ như sau: Phần đọc hiểu dành khoảng 20 phút. Nghị luận xã hội khoảng 20-25 phút. Nghị luận văn học khoảng 70-75 phút. 5-7 phút cuối để đọc lại và chỉnh sửa. Tùy vào năng lực cá nhân, học sinh có thể điều chỉnh nhưng cần đảm bảo không phần nào bị “bỏ quên”.
Trong quá trình làm bài, nên thường xuyên kiểm tra thời gian (ví dụ sau mỗi 20-30 phút). Nếu thấy mình đang viết quá dài ở một ý, cần chủ động rút gọn để đảm bảo tiến độ chung. Một lỗi phổ biến là dành quá nhiều thời gian suy nghĩ mở bài hoặc tìm dẫn chứng “đắt giá”. Thực tế, một mở bài rõ ràng, đúng trọng tâm sẽ hiệu quả hơn một mở bài cầu kỳ nhưng tốn thời gian. Thầy Cao Hải Châu khuyên: “Học sinh nên luyện tập viết nhanh nhưng vẫn rõ ràng. Tốc độ viết cũng là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến việc hoàn thành bài thi”.
Làm chủ thời gian không chỉ giúp hoàn thành bài mà còn tạo tâm lý chủ động, tránh hoang mang khi gần hết giờ.
Kỹ năng trình bày sạch đẹp, trích dẫn dẫn chứng…
Một bài văn hay không chỉ nằm ở nội dung mà còn ở hình thức trình bày. Bài viết sạch đẹp, rõ ràng sẽ tạo thiện cảm cho người chấm và giúp ý tưởng được truyền tải mạch lạc hơn.
Trước hết, cần viết chữ rõ ràng, hạn chế gạch xóa. Nếu có sửa lỗi, nên gạch một đường gọn gàng, tránh làm bài viết rối mắt. Các đoạn văn cần được xuống dòng hợp lý, mỗi đoạn tập trung vào một ý chính. Về dẫn chứng, đây là yếu tố quan trọng trong bài nghị luận văn học. Học sinh cần trích dẫn chính xác, ngắn gọn và phù hợp. Không nên chép quá dài hoặc nhớ không chính xác. Nếu không nhớ nguyên văn, có thể diễn đạt lại nhưng phải đảm bảo đúng nội dung. Trong bài nghị luận xã hội, dẫn chứng nên mang tính thực tế, gần gũi (từ đời sống, xã hội) thay vì những ví dụ quá xa vời hoặc sáo rỗng.
Một kỹ năng thường bị bỏ qua là đọc lại và chỉnh sửa bài làm. 5-7 phút cuối giờ có thể giúp phát hiện lỗi chính tả, thiếu ý, lặp từ hoặc diễn đạt chưa rõ. Đây là cơ hội để “nâng điểm” một cách đáng kể. Khi đọc lại, nên chú ý: Lỗi chính tả, dấu câu; câu văn có rõ nghĩa không; ý đã đầy đủ chưa; có đoạn nào lạc đề không. Một bài văn có thể chưa thật xuất sắc về nội dung nhưng nếu trình bày tốt, ít lỗi và mạch lạc, vẫn có thể đạt điểm khá cao.
Tóm lại, như lời khuyên của cô Lê Thị Ngọc Thúy (giáo viên môn ngữ văn Trường THPT Nguyễn Thái Bình, phường Tân Hòa, TP.HCM): “Làm bài thi môn ngữ văn không chỉ là việc “viết ra những gì mình biết” mà là quá trình vận dụng tổng hợp nhiều kỹ năng: từ kiểm soát tâm lý, phân tích đề, quản lý thời gian đến trình bày và chỉnh sửa”.
Bốn kỹ năng trên không phải là “bí quyết tức thời” mà cần được rèn luyện trong suốt quá trình học tập. Khi học sinh biết cách làm chủ bài thi, kiến thức sẽ được phát huy tối đa, cảm xúc được thể hiện chân thực và bài viết trở nên thuyết phục hơn. Và khi đó, môn ngữ văn không còn là nỗi lo mà trở thành cơ hội để mỗi người thể hiện tư duy và bản sắc của chính mình.
Trần Nhân Trung
Bình luận (0)