Từng được xem là “điểm nóng” ô nhiễm môi trường kéo dài nhiều năm, Âu thuyền Thọ Quang (TP.Đà Nẵng) đã trải qua một quá trình xử lý liên tục trong suốt 5 năm qua. Từ siết chặt quản lý, đầu tư hạ tầng đến thay đổi hành vi của ngư dân và tiểu thương, những chuyển biến đang dần làm thay đổi tích cực môi trường tại khu vực cảng cá lớn nhất miền Trung.
Nỗ lực cải tạo điểm “nóng”
Âu thuyền và Cảng cá Thọ Quang là trung tâm dịch vụ hậu cần nghề cá lớn nhất khu vực miền Trung, mỗi ngày tiếp nhận hàng trăm lượt tàu thuyền ra vào mua bán hải sản, tiếp nhiên liệu, neo đậu tránh trú. Mật độ phương tiện cao, đặc thù địa hình khép kín, dòng chảy yếu khiến nơi đây từng là “túi chứa rác” khổng lồ, ô nhiễm kéo dài nhiều năm, gây bức xúc trong dư luận.
Trước thực trạng đó, ngày 6-7-2020, UBND TP.Đà Nẵng đã ban hành Quyết định số 2375/QĐ-UBND về xử lý ô nhiễm môi trường tại Âu thuyền và Cảng cá Thọ Quang giai đoạn 2020-2025. Đây được xem là bước ngoặt quan trọng, đánh dấu sự chuyển hướng từ xử lý tình thế sang quản lý môi trường có kế hoạch, có lộ trình và có phân công trách nhiệm rõ ràng. Một trong những mũi nhọn được triển khai ngay từ đầu là siết chặt công tác kiểm tra, kiểm soát trong thủ tục xuất nhập bến. Đồn Biên phòng Sơn Trà được giao nhiệm vụ duy trì kiểm tra 100% tàu cá khi làm thủ tục xuất bến tại Trạm kiểm soát Biên phòng Mân Quang, gắn yêu cầu bảo vệ môi trường với điều kiện cho tàu ra khơi.
Theo báo cáo của Đồn Biên phòng Sơn Trà, trong giai đoạn 2020-2025, lực lượng biên phòng đã kiểm tra gần 48.800 lượt phương tiện, trong đó có hơn 30.200 lượt tàu ngoại tỉnh. Đáng chú ý, đã có 1.529 lượt phương tiện bị từ chối xuất bến do không có biên bản bàn giao rác thải theo quy định; hơn 5.000 lượt phương tiện phải quay lại hoàn thiện thủ tục môi trường.
Song song với kiểm soát hành chính, công tác tuần tra, xử lý vi phạm được tăng cường cả ngày lẫn đêm, tập trung vào các khung giờ cao điểm và khu vực nhạy cảm trong âu thuyền. Trong 5 năm, lực lượng chức năng đã tổ chức khoảng 1.800 buổi tuần tra, huy động hơn 3.600 lượt cán bộ, chiến sĩ tham gia; phát hiện và xử lý 54 vụ vi phạm xả thải trái phép với tổng số tiền phạt hơn 40,5 triệu đồng.
Ở góc độ hạ tầng, Đà Nẵng đã đầu tư nâng cấp, mở rộng cảng cá (giai đoạn 1, 2), bổ sung trạm xử lý nước thải, cải tạo hệ thống cống thu gom, nạo vét bùn đáy âu thuyền, xây dựng nhà vệ sinh công cộng kết hợp tắm giặt cho ngư dân. Các hạng mục này từng bước khắc phục những “điểm nghẽn” tồn tại nhiều năm, tạo nền tảng cho việc cải thiện môi trường một cách căn cơ. Cùng với đó, Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị Hà Nội – Chi nhánh miền Trung được giao duy trì công tác vệ sinh môi trường hằng ngày trên cả mặt nước và bờ kè. Chỉ riêng giai đoạn 2021-2024, tổng khối lượng rác thải thu gom, vận chuyển và xử lý tại bãi rác Khánh Sơn đã lên đến hơn 2.000 tấn. Riêng năm 2025, đơn vị thu gom hơn 700 tấn rác thải, đảm bảo không để tồn đọng kéo dài, kể cả sau các đợt mưa lớn, bão lũ.
Chuyển biến từ nhận thức
Sau 5 năm, sự thay đổi trong nhận thức và hành vi của ngư dân đã chuyển biến rõ rệt. Ông Nguyễn Xâu – ngư dân – cho biết: “Nếu chúng tôi không ý thức, vứt rác thải nhựa ra biển thì chúng tôi là người bị ảnh hưởng trước tiên. Rác nhiều thì cá sẽ ít lại, ảnh hưởng rất lớn đến việc đánh bắt, từ gỡ rác dính lưới đến nhặt rác ra khỏi cá. Trước đây, mỗi trận mưa lớn, rác từ trong đất liền theo sông suối đổ ra biển rất nhiều. Có những mẻ rác lớn, tàu phải chạy mấy chục cây số để tránh, nếu không sẽ bị dính vào chân vịt, rất nguy hiểm. Năm 2023, tàu tôi đi biển 6 chuyến, giao nộp gần 3kg rác giá trị thấp và bán ve chai 8,7kg rác tái chế. Năm 2024, lượng rác giao nộp giảm còn gần 2kg. Đến năm 2025 chỉ còn khoảng 1,5kg. Từ đó, chúng tôi ngày càng ý thức hơn, hạn chế mang theo các sản phẩm dễ phát sinh rác thải khó phân hủy”.
Về phía Ban Quản lý Âu thuyền và Cảng cá Thọ Quang cũng đã triển khai nhiều biện pháp mang tính hỗ trợ ngư dân. Từ việc cho mượn sọt đựng rác khi tàu cập cảng, cấp phiếu bàn giao rác làm điều kiện xuất bến chuyến tiếp theo đến duy trì phát thanh tuyên truyền hằng ngày trên hệ thống loa cảng. Trong 5 năm, đơn vị đã ký cam kết giao nộp rác thải với hơn 1.000 chủ tàu; thu gom hàng chục tấn rác thải từ tàu cá; triển khai phân loại rác tại nguồn với khối lượng lớn túi nilon, chai nhựa và rác tái chế khác.
Các mô hình, sáng kiến như “Đổi rác lấy nước ngọt”, phong trào “Ngày chủ nhật xanh”, hay sáng kiến “Cộng đồng chung tay bảo vệ môi trường tại Âu thuyền và Cảng cá Thọ Quang” đã góp phần chuyển yêu cầu pháp lý thành hành động tự giác. Từ chỗ bị nhắc nhở, xử phạt, nhiều ngư dân đã chủ động thu gom rác thải, hạn chế mang theo các vật dụng khó phân hủy, coi việc giữ gìn môi trường là một phần của nghề biển.
Sau 5 năm triển khai, môi trường tại Âu thuyền Thọ Quang đã ghi nhận những chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, công tác bảo vệ môi trường cần hành trình dài hơi hơn, từ chính ý thức mỗi ngư dân để góp phần tạo ra một không gian cảng cá xanh, sạch.
“Bảo vệ môi trường không phải là việc làm một lần là xong mà là trách nhiệm của từng người trong suốt cuộc đời. Giữ môi trường cũng chính là giữ nguồn sống của chúng ta và con cháu chúng ta sau này”, ông Xâu chia sẻ.
Vĩnh Yên
Bình luận (0)