Khi những chồi non nảy lộc và nụ hoa hé nở, đất trời dường như thay áo mới. Mùa xuân gieo những tia nắng ấm áp, đánh thức sự sống bắt đầu. Và cũng thế, hành trình làm cha mẹ gieo hạt mầm sự sống, ôm ấp bao ước mơ và kỳ vọng con cái có một tương lai tốt đẹp, hạnh phúc.
Mỗi mùa xuân đi qua, chúng ta lớn lên bằng những ký ức bên mâm cơm gia đình, bên tiếng cười của người thân và bao điều tử tế trong cuộc sống. Cây cần nước nhưng nếu mưa nhiều lại không tốt. Nắng không thể quá gắt, đất chẳng thể khô cằn. Hạt giống cần được nuôi dưỡng bằng điều kiện tự nhiên như đất, nước, ánh nắng… nhưng cũng cần được bàn tay con người vun xới, cắt tỉa để cây có thể lớn lên vững vàng. Chính sự bất định và sức lao động ấy làm cho trái ngọt trở nên đáng giá.
Nuôi dạy con cái chưa bao giờ là con đường bằng phẳng. Đó là hành trình dài đòi hỏi sự kiên nhẫn, thấu hiểu và cả dũng khí. Cha mẹ yêu con bằng thứ tình yêu vô điều kiện, luôn mong con được bình an, hạnh phúc và thành công. Nhưng sự yêu thương không đồng nghĩa với nuông chiều, ôm ấp con cái trong vòng tay của cha mẹ. Nếu cho con cái sự dễ dãi thì có thể con lớn lên thiếu kỷ luật, thiếu khả năng chịu trách nhiệm với bản thân và với người khác. Thương con thì cần chỉ bảo, dạy dỗ và kể cả kỷ luật nghiêm khắc, kịp thời uốn nắn để con không phạm sai lầm. Việc trách phạt xuất phát từ tình thương và mong muốn giáo dục, không phải để làm đau con mà để con hiểu đâu là giới hạn, phân biệt cái đúng, cái sai và học cách tự điều chỉnh hành vi.
Trường học không chỉ là nơi truyền đạt kiến thức mà còn là môi trường lý tưởng giúp trẻ phát triển về trí tuệ, cảm xúc, thể chất, các giá trị nhân văn và hành vi ứng xử văn hóa trong xã hội. Môi trường giáo dục đem đến cho học sinh trải nghiệm và những bài học bổ ích, giúp các em khám phá bản thân, khẳng định chính mình bằng năng lực bản thân, giúp các em phát triển tư duy và các kỹ năng cần thiết. Quá trình ấy cần được rèn giũa từng ngày. Tuy vậy, hình thức trách phạt quá mức hay những lời phê bình thiếu sự tôn trọng, thấu hiểu có thể gây tổn thương, để lại vết hằn tâm lý, lấy đi niềm tin và động lực nơi người học.
Mỗi hạt gieo xuống là một lời hẹn với tương lai. Ta không thể thúc ép cây lớn nhanh, nhưng có thể kiên nhẫn chăm sóc, chờ đợi, với niềm tin cây non cần thời gian để trưởng thành. Mùa xuân với cảnh vật tươi tắn, những cánh hoa đua nhau khoe sắc cũng đã trải qua hành trình mưa nắng với những bình yên đủ đầy.
Giáo dục đích thực không phải là ép trẻ đi theo khuôn mẫu của người lớn, mà là đồng hành, chia sẻ để giúp trẻ khám phá bản thân và khẳng định chính mình. Không nên giáo dục trẻ “ngoan”, chỉ răm rắp làm theo những yêu cầu của người lớn, nhưng cần giúp trẻ biết suy nghĩ, dám đương đầu thử thách và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.
Định hướng giáo dục hiện nay là tôn trọng người học, giảm tải chương trình, giảm áp lực học tập, kể cả việc bãi bỏ các quy định kỷ luật, xử phạt cần thiết. Điều này liệu có đem lại một kết quả mỹ mãn như mong đợi hay không? Chỉ trong năm 2025, nhiều vụ bạo lực học đường đặc biệt nghiêm trọng đã xảy ra, từ việc đánh hội đồng, rồi dùng hung khí dẫn đến những hậu quả đau lòng. Điều đó cho thấy hiện nay tình trạng bạo lực học đường ở lứa tuổi thanh thiếu niên không những gia tăng mà rất báo động ở mức độ nghiêm trọng. Không ít vụ việc xảy ra ngoài giờ học nhưng bắt nguồn từ mâu thuẫn trong trường, để lại hệ lụy nặng nề cho gia đình, nhà trường.
Trước hành vi sai trái của học sinh, thầy cô cần phân tích tác hại, chỉ rõ lý do cần phải nghiêm cấm hành vi đó, nhắc nhở, phê bình và trao cho các em cơ hội sửa sai. Sai lầm không phải là thất bại, mà là cơ hội để rút kinh nghiệm và khám phá điều mới mẻ. Thế nhưng, đừng để học sinh nghĩ có mắc lỗi gì, cùng lắm cũng chỉ phải viết kiểm điểm. Bởi lẽ có những cái sai không thể sửa được, không thể bù đắp hay chuộc lỗi.
Bạo lực không phải lúc nào cũng là những hành vi bộc phát nhưng có thể có nguyên nhân sâu xa từ chính những tổn thương, kìm nén lâu dài mà không có không gian giải tỏa. Sự tiện lợi của chiếc điện thoại thông minh đi kèm với những tác động không nhỏ đến tâm lý của trẻ. Việc sử dụng liên tục, dán mắt vào những trò chơi game, hay lướt TikTok, YouTube để giải trí nhưng khó kiểm soát về nội dung, ngôn từ, kể cả các clip “rác” mang tính chất bạo lực vẫn đang len lỏi, ngụy trang bằng những vỏ bọc tinh vi. Nó làm thay đổi tâm tính của đứa trẻ, dẫn đến việc dễ nổi nóng, cáu gắt và mất bình tĩnh, rối loạn cảm xúc, lo âu, trầm cảm, và giảm khả năng tập trung… Có những điều tưởng chừng vô hại nhưng lại là nguồn cơn khởi phát của những hậu quả khó lường.
Cha mẹ cần cảnh giác và giám sát con khi dùng mạng xã hội. Bởi lẽ trẻ em là đối tượng nhẹ dạ, chưa có đủ năng lực để nhận định tốt – xấu, chưa biết chọn lọc để tiếp nhận cái tốt và từ chối cái xấu. Tôi cho rằng các ban ngành cùng toàn xã hội nên nhìn nhận những tác hại của mạng xã hội đối với lứa tuổi học sinh, từ đó siết chặt hoặc quy định hạn chế với độ tuổi, khu vực, thời gian sử dụng mạng xã hội của học sinh. Giới trẻ hiện nay năng động, sáng tạo nhưng cũng hay buồn, chóng chán, cô đơn và dễ bị tổn thương. Do vậy, bên cạnh kiến thức, nhà trường cần dạy cho các em đạo đức làm người, cách ứng xử nhân văn, trang bị cho học sinh những kỹ năng ứng phó tình huống khẩn cấp, để các tác động từ môi trường bên ngoài không phải là nguyên nhân chính yếu!
Ngành giáo dục kỳ vọng tạo những bước ngoặt đổi mới. Chương trình giáo dục phổ thông 2018 với định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh, thúc đẩy áp dụng phương pháp dạy học tích cực, phát huy năng lực tự học, sáng tạo của học sinh. Dự kiến vào năm 2027, Bộ GD-ĐT sẽ tổ chức thi tốt nghiệp THPT trên máy tính tại các điểm thi có đủ điều kiện. Đứng trước đòi hỏi đổi mới để thích ứng với thời đại công nghệ số thì “mỗi thầy giáo, cô giáo là một tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo”, một thông điệp trong cuộc vận động của Công đoàn ngành giáo dục năm 2007 vẫn còn giá trị. Thầy cô không chỉ truyền thụ kiến thức, mà là người dẫn đường, tổ chức, định hướng các hoạt động giáo dục. Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ, nhất là lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ thầy cô soạn bài rất nhanh, khai thác, phân tích dữ liệu rất tốt và giúp học sinh chỉ mất vài phút có thể giải quyết hết bài tập được giao. Công nghệ đem đến sự tiện lợi nhưng đi kèm với những hệ lụy nếu lạm dụng quá mức. Giáo viên dùng AI để dạy, học sinh dùng AI để học, cuối cùng chẳng ai dạy cũng chẳng ai học, chỉ có máy học và ngày càng thông minh hơn mà thôi!
Cây lớn lên dưới tác động của nhiều yếu tố và sự trưởng thành của con người không thể phó mặc cho tự nhiên. Người làm giáo dục ví như những người làm vườn lành nghề, tận tâm, cần hiểu rõ thuộc tính của từng giống cây, uốn thân, tỉa cành để cây phát triển, có sức sống tốt và đủ khả năng phòng, trừ các loại sâu bệnh hiệu quả.
Lâm Vũ Công Chính
Bình luận (0)