Văn hóa truyền thống qua sự mạnh dạn, tiên phong trong đổi mới phương pháp tiếp cận của nhiều giáo viên đã mở ra những không gian mới, ở đó di sản có thể “trò chuyện” được cùng với học sinh một cách gần gũi, thân thiện. Từ không gian đó, không chỉ nuôi dưỡng tình yêu với di sản mà còn thắp lên trong học sinh ngọn lửa gìn giữ, bảo tồn và kế thừa bền vững.
Để di sản “trò chuyện” với học sinh
Buổi báo cáo dự án “Nối tiếp tinh hoa” của cô, trò khối 10, Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai, phường Xuân Hòa, TP.HCM mới đây được ví như một “live show” nghệ thuật truyền thống khi quy tụ từ cải lương, hát bội, hò lý, múa rối nước. Thế nhưng, điều đặc biệt là nghệ nhân biểu diễn lại chính là những học sinh, tự tin đứng cạnh những nghệ sĩ của Nhà hát Nghệ thuật Hát bội TP.HCM, Nhà hát Múa rối nước Rồng Vàng.
Cô Mai Thị Thu Thủy – Tổ trưởng Tổ ngữ văn, Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai cho hay, “Nối tiếp tinh hoa” là dự án tích hợp liên môn xoay quanh tìm hiểu về các loại hình nghệ thuật truyền thống như cải lương, hát bội, múa rối nước, hò lý, lần đầu tiên được giáo viên mạnh dạn đưa vào môn học. Không dừng ở việc tìm hiểu trên sách vở, lý thuyết hoặc video, dự án đưa học sinh “sống đời sống của di sản” khi cùng trải nghiệm đời sống thực tế của người nghệ sĩ từ sân khấu biểu diễn đến đời sống phía sau cánh gà. Suốt 3 tháng triển khai dự án, học sinh được cùng nghệ sĩ tập luyện, được cùng chuẩn bị phục trang cho đến khi lên sân khấu. Chính quá trình này, các em được nghe những câu chuyện nghề, được trò chuyện với người nghệ sĩ như trò chuyện với chính di sản…
“Quá trình trải nghiệm, trò chuyện, sống cùng đời sống của người nghệ sĩ không chỉ giúp học sinh có thêm kiến thức, hiểu biết sâu sắc về nghệ thuật truyền thống mà đáng nói hơn cả là các em biết trăn trở về câu hỏi rằng: làm thế nào để bảo tồn, để kế thừa, tiếp nối nghệ thuật truyền thống, để nghệ thuật truyền thống đến gần hơn với người trẻ. Từ trăn trở đó, các em đã tạo ra nhiều sản phẩm rất sáng tạo thể hiện những nét độc đáo của từng loại hình nghệ thuật, như móc khóa, bình nước, lịch, sticker, túi xách…, với mong muốn đưa nghệ thuật truyền thống đến gần với bạn bè, đi vào đời sống thường nhật, như một cách bảo tồn và phát huy, chứ không chỉ sắm vai nghệ nhân, đưa sân khấu về trường học để biểu diễn múa rối nước, diễn tuồng, cải lương, hát bội…” – cô Thủy bày tỏ.
“Trước đây, khi lồng ghép giáo dục văn hóa truyền thống trong môn học, vấn đề thời gian, kinh phí, thậm chí là tư duy ngại khó luôn là những rào cản. Do đó, giáo dục văn hóa truyền thống mới chỉ dừng ở mức “cưỡi ngựa xem hoa” hời hợt. Nghị quyết 80 ra đời mở ra không gian mới trong giáo dục di sản, để giáo viên mạnh dạn đưa di sản vào bài học một cách có chiều sâu, bài bản, để các bài toán về kinh phí, về tư duy trong mỗi nhà trường được gỡ khó, học sinh được trò chuyện thực sự cùng với di sản…” – cô Thủy phấn khởi.
Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai được biết đến là một ngôi trường mang đậm màu sắc di sản song cũng đầy hiện đại, hội nhập, cô Nguyễn Thị Hồng Chương – Hiệu trưởng nhà trường nhấn mạnh, trong bối cảnh hội nhập quốc tế, giá trị truyền thống văn hóa của dân tộc càng có ý nghĩa và vai trò to lớn, sẽ là hành trang, bản sắc để học sinh tự tin hội nhập, đưa những nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc đến với bạn bè quốc tế.
“Nghị quyết 80 được nhà trường xác định là đường hướng để xây dựng chiến lược giáo dục di sản cho học sinh, bao gồm lồng ghép trong các hoạt động giáo dục, các chuyên đề, đẩy mạnh đưa vào môn học, tạo cơ chế, điều kiện thuận lợi để giáo viên chủ động sáng tạo đưa giáo dục di sản vào bài học… Các nội dung giáo dục di sản sẽ có chiều sâu, quy mô, tạo điều kiện để học sinh được sống và trải nghiệm với di sản, dự án “Nối tiếp tinh hoa” là một ví dụ…” – cô Chương nêu rõ.
“Kiến tạo” thế hệ học sinh đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc
Năm học 2023-2024, nhằm tìm hiểu về thực trạng hiểu biết và hứng thú của giới trẻ với nghệ thuật truyền thống, cô Phan Thị Thoa – giáo viên ngữ văn, Trường THPT Nguyễn Hữu Huân, phường Thủ Đức đã thực hiện khảo sát với học sinh 2 khối 10, 11 của trường. Kết quả: Chỉ 12,2% học sinh THPT yêu thích, hứng thú với loại hình nghệ thuật dân gian truyền thống; Những lý do khiến nghệ thuật truyền thống không được học sinh mặn mà, hứng thú là các em không có cơ hội được tìm hiểu, được trải nghiệm, tiếp xúc các loại hình nghệ thuật này mà chỉ dừng ở lý thuyết trong trường học; môi trường sống thay đổi tác động vào cảm nhận khiến khoảng cách giữa nghệ thuật truyền thống với giới trẻ ngày càng xa…
Từ kết quả khảo sát, cô Thoa đã mạnh dạn tổ chức các tiết học sân khấu hóa nghệ thuật truyền thống, học sinh được hóa thân thành các nghệ sĩ chèo, tuồng, cải lương, quan họ, múa rối nước, thể hiện những trích đoạn cải lương Tiếng trống Mê Linh; trích đoạn chèo Thị Mầu lên chùa; vở múa rối Đánh cá bắt vịt… Khi được “trao quyền” để tìm hiểu về nghệ thuật truyền thống bằng chính trải nghiệm thực tế, học sinh đã dần yêu thích, say mê, thậm chí là chủ động đến với di sản, nghệ thuật truyền thống.
Tuy nhiên, cô Thoa thẳng thắn: Nếu chỉ dừng ở một vài tiết học, nghệ thuật truyền thống vẫn còn là khoảng cách lớn với học sinh. Để di sản, nghệ thuật, văn hóa truyền thống “ngấm” vào học sinh thì cần cả quá trình, bền bỉ và nỗ lực từ phía mỗi giáo viên, nhà trường.
“Hiện nay, trường học đã được trao cơ chế, điều kiện thuận lợi để giáo dục di sản, văn hóa truyền thống một cách sáng tạo, linh hoạt. Tôi tin tưởng rằng Nghị quyết 80 sẽ là chất xúc tác, là cây cầu nối để nhà trường mở thêm cơ chế, giáo viên thêm mạnh dạn để đưa văn hóa truyền thống đến gần với học sinh, trao cho các em cơ hội để trải nghiệm, tiếp xúc chứ không chỉ dừng ở lý thuyết, từ đó kéo giảm khoảng cách văn hóa truyền thống với người trẻ…”.
Tại Trường THPT Võ Thị Sáu, phường Gia Định, TP.HCM, ngay khi Nghị quyết 80 được Bộ Chính trị ban hành, HKII năm học 2025-2026 nhà trường đã quán triệt, phổ biến đến toàn thể đội ngũ. Đồng thời đặt hàng các tổ bộ môn xây dựng chuyên đề phù hợp, thúc đẩy giáo dục truyền thống văn hóa cho học sinh. Từ chỗ e dè, ngần ngại, khi được tạo động lực, tổ ngữ văn đã mạnh dạn triển khai chuyên đề “Hồn dân tộc qua dấu ấn Tả quân và nghệ thuật tuồng”; Tổ lịch sử với chuyên đề “Học lịch sử qua di sản bảo tàng”. Những chuyên đề mở ra cơ hội để học sinh được sống cùng đời sống của di sản, tìm hiểu về di sản qua chính trải nghiệm thực tế chứ không chỉ dừng ở kiến thức sách vở…
Thầy Trịnh Hoàng Quân – Hiệu trưởng Trường THPT Võ Thị Sáu phấn khởi cho biết, từ Nghị quyết 80, nhà trường đã nghiên cứu và thống nhất đưa giáo dục văn hóa truyền thống trở thành một trong những trụ cột xây dựng chiến lược phát triển giáo dục nhà trường, bên cạnh giáo dục tri thức. Với mục tiêu hướng tới là đào tạo ra thế hệ học sinh không chỉ giỏi về tri thức mà còn mang đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc… Giáo viên được tạo không gian, được chủ động để thiết kế nội dung, bài dạy về giáo dục di sản phù hợp với mục tiêu bài học.
Đỗ Giang Quân
Bình luận (0)