Đời sống tinh thần của sinh viên (SV), đặc biệt là SV sư phạm, là một yếu tố then chốt quyết định chất lượng giáo dục trong tương lai. Nghiên cứu này thực hiện một khảo sát toàn cảnh nhằm đánh giá thực trạng đời sống tinh thần của 325 SV đang theo học tại Trường Cao đẳng Đà Lạt. Qua đó, có thể khẳng định rằng đời sống tinh thần của SV Trường Cao đẳng Đà Lạt đang chịu tác động đa chiều từ áp lực học thuật, kỳ vọng xã hội, bối cảnh kinh tế – văn hóa địa phương…
Thực trạng sức khỏe tâm thần của sinh viên sống tại Đà Lạt
Trong bức tranh chung thực trạng SV hiện nay tại Việt Nam, SV khối ngành sư phạm mang những đặc điểm và chịu những áp lực rất riêng. Họ không chỉ học để lấy kiến thức, mà còn học để “làm người thầy”. Áp lực đối với họ là áp lực kép: áp lực về thành tích học thuật (phải giỏi để dạy lại cho người khác) và áp lực về việc rèn luyện, tu dưỡng phẩm chất, đạo đức để trở thành một “khuôn mẫu” cho học sinh noi theo. Sự kỳ vọng của gia đình, bạn bè và toàn xã hội đặt lên vai những “nhà giáo tương lai” là vô cùng lớn, tạo ra một gánh nặng tâm lý mà không phải ai cũng có thể dễ dàng gánh vác.
Việc học tập tại một ngôi trường danh tiếng có thể tạo ra “áp lực danh hiệu”, khiến SV luôn trong trạng thái phải cố gắng để xứng đáng với truyền thống của trường.
Một SV ngành mầm non chia sẻ: “Nhiều lúc em cảm thấy rất mệt mỏi. Điểm số phải cao, nhưng đến cách nói chuyện, đăng bài trên Facebook cũng phải suy nghĩ, vì sợ sau này phụ huynh hay học sinh thấy được sẽ đánh giá. Áp lực phải làm một người thầy/cô chuẩn mực nó lớn hơn cả áp lực học kiến thức”.
Đà Lạt nổi tiếng là một thành phố du lịch xinh đẹp, lãng mạn nhưng cũng có mức chi phí sinh hoạt cao hơn so với nhiều khu vực khác. Điều này có thể tạo ra gánh nặng tài chính không nhỏ cho các bạn SV, đặc biệt là những SV có hoàn cảnh khó khăn. Hơn nữa, nhịp sống chậm rãi, yên bình và có phần trầm lắng của Đà Lạt, tuy là một lợi thế về môi trường sống, nhưng đối với một số bạn trẻ năng động, xa nhà, nó có thể gây ra cảm giác buồn chán, cô đơn và khó hòa nhập, từ đó ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống tinh thần. Một SV năm nhất ngành mầm non viết: “Tiền nhà trọ và tiền ăn ở Đà Lạt rất cao. Bố mẹ ở quê làm nông cũng chỉ gửi cho được một ít. Em phải đi làm thêm ở quán cà phê đến 10 giờ tối mới về, về đến phòng là kiệt sức, không còn thời gian ôn bài”.
Trái với hình ảnh lãng mạn, nhiều SV xa nhà cảm thấy Đà Lạt là một thành phố buồn và tĩnh lặng, đặc biệt là vào buổi tối hoặc những ngày mưa. Sự thiếu vắng các hoạt động giải trí sôi nổi và khoảng cách địa lý với gia đình khiến nhiều bạn cảm thấy cô đơn. Một SV nam năm nhất chia sẻ: “Ở quê em quen với không khí sôi động, tối bạn bè rủ đi chơi. Lên đây, tối đến đường phố vắng hoe, mưa dầm dề cả tuần, cảm giác rất tù túng và nhớ nhà. Nhiều lúc chỉ muốn bỏ về”.
Áp lực đa chiều mà sinh viên đang đối mặt
Kết quả nghiên cứu đã cung cấp một cái nhìn toàn cảnh và sâu sắc về đời sống tinh thần của SV Trường Cao đẳng Đà Lạt. Những phát hiện này không chỉ là những con số thống kê mà còn phản ánh những câu chuyện, những áp lực đa chiều mà SV đang phải đối mặt.
“Áp lực kép”, SV sư phạm không chỉ học cho mình, mà còn mang trên vai trọng trách và sự kỳ vọng của xã hội về một thế hệ nhà giáo tương lai. Áp lực “phải làm gương” này thấm sâu vào mọi khía cạnh của cuộc sống, từ học tập đến sinh hoạt, tạo ra một trạng thái căng thẳng thường trực.
Căng thẳng cao ở năm nhất có thể được giải thích bởi cú sốc chuyển cấp, sự thay đổi môi trường sống, phương pháp học tập và sự bỡ ngỡ ban đầu. Căng thẳng giảm xuống ở năm hai khi SV đã dần thích nghi. Tuy nhiên, nó lại tăng trở lại ở năm cuối, khi SV phải đối mặt với áp lực từ tốt nghiệp ra trường, thực tập và nỗi lo không xác định về việc làm sau khi ra trường.
Việc SV ngành giáo dục mầm non có mức độ lo âu cao hơn là một điểm đáng lưu ý. Ngành mầm non đòi hỏi rất nhiều về kỹ năng thực hành, sự kiên nhẫn, tình yêu thương và đặc biệt là khả năng làm việc với trẻ nhỏ và giao tiếp với phụ huynh.
Mối liên hệ chặt chẽ giữa căng thẳng học tập và lo âu một lần nữa khẳng định lý thuyết về mối quan hệ nhân quả giữa hai hiện tượng tâm lý này. Căng thẳng kéo dài sẽ làm cạn kiệt các nguồn lực tâm lý, suy giảm khả năng điều chỉnh cảm xúc và dẫn đến trạng thái lo âu lan tỏa.
Một vài kiến nghị
Dựa trên các kết quả thu được, chúng tôi đề xuất một hệ thống các giải pháp can thiệp đồng bộ, hướng đến việc xây dựng một “hệ sinh thái hỗ trợ sức khỏe tâm thần” trong nhà trường:
Cần xây dựng một phòng tham vấn đúng nghĩa, có đội ngũ chuyên gia được đào tạo bài bản, hoạt động thường xuyên và bảo mật. Đây phải là một địa chỉ tin cậy để SV có thể tìm đến khi gặp khó khăn.
Tích hợp các chuyên đề, học phần về kỹ năng quản lý căng thẳng, trí tuệ cảm xúc, kỹ năng giải quyết vấn đề vào chương trình chính khóa hoặc các hoạt động ngoại khóa bắt buộc.
Mở rộng quỹ học bổng, kết nối với các doanh nghiệp để tạo việc làm thêm phù hợp, xây dựng thêm các khu ký túc xá với chi phí hợp lý để giảm gánh nặng kinh tế cho SV.
Trang bị cho giảng viên kiến thức và kỹ năng nhận diện sớm các dấu hiệu bất ổn tâm lý ở SV, cũng như kỹ năng lắng nghe, thấu cảm và hỗ trợ ban đầu.
Khuyến khích một văn hóa lớp học cởi mở, nơi SV không sợ mắc lỗi, dám đặt câu hỏi và chia sẻ khó khăn. Giảng viên không chỉ là người truyền đạt kiến thức mà còn là người truyền cảm hứng và hỗ trợ.
Tổ chức thêm các câu lạc bộ sở thích, các hoạt động thể dục thể thao, các chuyến đi dã ngoại, các cuộc thi văn nghệ… để tạo ra một môi trường kết nối, giải tỏa căng thẳng và giúp SV, đặc biệt là SV năm nhất, dễ dàng hòa nhập hơn.
Xây dựng các nhóm hỗ trợ đồng đẳng, nơi SV có thể chia sẻ kinh nghiệm và giúp đỡ lẫn nhau vượt qua khó khăn dưới sự điều phối của chuyên gia.
Việc đầu tư vào đời sống tinh thần của SV sư phạm hôm nay chính là đầu tư cho chất lượng và sự hạnh phúc của cả một thế hệ học sinh trong tương lai. Đó là một nhiệm vụ cấp thiết và đầy tính nhân văn.
ThS. Phạm Thị Hải Yến – ThS. Nguyễn Thị Quế
Bình luận (0)