Có những cuộc hành quân không tiếng súng, không mệnh lệnh xung phong nhưng “nặng” như một trận đánh. Đó là hành trình đi tìm đồng đội nằm lại giữa rừng sâu, khe suối, trong những tọa độ chiến tranh khốc liệt. Hơn nửa thế kỷ trôi qua, những người lính Ban liên lạc Sư đoàn 308 vẫn lần theo ký ức, băng qua những cánh rừng miền Trung để đưa đồng đội trở về, gọi lại tên cho các Anh như một lời hẹn thiêng liêng.
Lần theo dấu tích đồng đội
Ngoài 80 tuổi, cựu chiến binh (CCB) Vũ Viết Nhỉ – nguyên lính trinh sát của Trung đoàn 36, Sư đoàn 308, ký ức về chiến trường Quảng Trị vẫn còn nguyên vẹn. Đời lính của ông gắn trọn với chiến trường này, từ những ngày khốc liệt ở Khe Sanh năm 1968 cho đến chiến dịch giải phóng Quảng Trị năm 1972. Đất nước hòa bình, nhiều người trở về với cuộc sống đời thường, ông lại tiếp tục ở lại, mang theo bản đồ, ký ức và trách nhiệm của một người lính để đi tìm và đưa đồng đội trở về. “Rời quân ngũ, năm nào tôi cũng trở lại Quảng Trị bởi lời hẹn chưa bao giờ dứt”, ông Nhỉ bộc bạch.
Còn nhớ hơn mười năm trước, một lần ngược lên cao điểm 235, phía Bắc sông Ô Lâu, vùng Tây Hải Lăng, chúng tôi gặp ông trong hành trình đi tìm ba đồng đội đã hy sinh, trong đó có liệt sĩ Nguyễn Mạnh Chất, quê Hà Nội, ngã xuống trong một trận bom B52 vào cuối tháng 10-1972. Hôm ấy, đứng trên cao điểm 235, ông lặng rất lâu, mắt nhìn về phía cao điểm 367, nơi những dãy đồi điệp trùng nối nhau mờ xa trong nắng. Tháng tư, trời xanh đến nao lòng, hoa mua tím ngắt, giọng ông cất lên trầm lắng: “Chỗ kia nối với cao điểm 367, một số đồng đội của tôi đã ngã xuống…”. Trong ký ức người lính già ấy, chiến tranh chưa bao giờ lùi xa. Nó nằm trong từng ngọn đồi, từng con dốc, từng khoảng rừng mà ông đã đi qua. Giờ đây, chính những ký ức ấy lại trở thành tấm bản đồ để ông lần tìm đồng đội. Sau này, khi đảm nhiệm vai trò Trưởng ban liên lạc Sư đoàn 308, ông Nhỉ cùng những đồng đội còn lại tiếp tục hành trình đi tìm, đối chiếu và trả lại tên cho những đồng đội đã ngã xuống vì độc lập.
CCB Trần Ngọc Hiền – Phó ban Liên lạc cho biết, từ năm 2023, Ban liên lạc bắt đầu tổ chức các chuyến vào Quảng Trị, đi dọc các nghĩa trang, ghi chép lại từng phần mộ thiếu thông tin, từng tấm bia chỉ còn lại những dòng chữ không trọn vẹn. Tất cả được mang về đối chiếu với hồ sơ lưu trữ của đơn vị, để từng cái tên của đồng đội được gọi lại. 81 liệt sĩ đã được bổ sung thông tin, được trả lại tên sau hàng chục năm nằm dưới những tấm bia vô danh.
Đi để có những cuộc trở về trọn vẹn
Ông Hiền bảo, khi đôi chân còn khỏe, ông cùng đồng đội sẽ tiếp tục đi vì trong những cánh rừng, những bãi đất từng là chiến trường ấy vẫn còn những đồng đội chưa được tìm thấy, vẫn còn những cuộc trở về chưa trọn vẹn. Để hiểu vì sao họ có thể đi suốt chừng ấy năm mà không dừng lại, phải trở về với những năm tháng ngay sau chiến tranh, khi việc quy tập hài cốt liệt sĩ bắt đầu trong điều kiện khắc nghiệt nhất. Trong ký ức của Trần Ngọc Hiền, năm 1976, một đoàn hơn 100 người của Sư đoàn 308 được cử vào Quảng Trị làm nhiệm vụ quy tập. Họ mang theo bản đồ, sơ đồ vẽ tay, những ký ức còn nóng hổi của chiến trường và niềm tin phải tìm được đồng đội.
51 năm kể từ ngày hòa bình, những cánh rừng Trường Sơn đã xanh trở lại, những hố bom đã được lấp đầy nhưng ký ức của những người lính Sư đoàn 308 vẫn còn những tọa độ chưa khép lại. Họ vẫn không nguôi khi nhắc nhớ về đồng đội đang nằm lại đâu đó giữa những cánh rừng hay trong bia mộ khắc dòng chữ “Liệt sĩ chưa biết tên”. CCB Vũ Viết Nhỉ nói chậm rãi: “Chúng tôi không thể làm hết nhưng còn làm được đến đâu, chúng tôi sẽ làm đến đó. Còn một người chưa về là mình còn nợ. Chỉ khi một người lính được gọi đúng tên mình, khi một nắm đất được đặt đúng nơi cần thuộc về, thì cuộc trở về ấy mới thực sự trọn vẹn”. |
Quảng Trị khi ấy vẫn là một vùng đất ám khói bom, nơi những hố pháo còn chồng lên nhau, những con đường Trường Sơn Tây như những vết xước khổng lồ chưa kịp liền sẹo. Mỗi bước chân đi là một lần chạm vào quá khứ. Đoàn chia thành nhiều nhóm, nhóm ở lại dựng nghĩa trang, nhóm sang đất bạn Lào, nhóm tiến sâu vào rừng tìm kiếm. Những nơi không có dấu mốc rõ ràng, chỉ có tọa độ và ký ức, trở thành thử thách lớn nhất. “Chúng tôi phải chặt cây mở đường, leo lên các điểm cao để xác định phương vị bằng phương pháp giao hội, sai lệch vài chục mét cũng có thể khiến cả ngày tìm kiếm trở nên vô nghĩa. Có những ngày đào từ sáng đến chiều không thấy gì, chỉ có đất đá và sự im lặng kéo dài đến nghẹt thở. Cho đến một buổi chiều, khi một mảnh ni lông hiện ra dưới lớp đất, không ai bảo ai, tất cả đều quỳ xuống. Khoảnh khắc ấy, đồng đội chúng tôi gặp lại nhau”, ông Hiền xúc động kể.
Những chuyến đi ấy không chỉ vất vả về thể xác mà còn là thử thách khắc nghiệt về tinh thần. Những giọt mồ hôi rơi xuống đất, lẫn với những giọt nước mắt thương nhớ mặn chát nơi đầu môi. Sau mỗi chuyến đi, họ trở về với hai chiếc ba lô, một của mình, một của đồng đội. Chiếc ba lô thứ hai luôn được đeo trước ngực, như cách để giữ cho người đã khuất ở vị trí trang trọng nhất, như thể họ vẫn đang cùng nhau hành quân. Đợt đầu tiên, họ đưa được 136 liệt sĩ về với đất mẹ. Nhưng với họ, con số ấy chưa bao giờ là điểm dừng.
Ông Hiền nói, giờ đây, khi thời gian đã đi qua hơn nửa thế kỷ, Ban liên lạc Sư đoàn 308 chỉ còn lại vài người đủ sức đi xa. Tuổi cao, bệnh tật, những lần tai biến khiến bước chân chậm chạp… nhưng không ai dừng lại! Họ vẫn đi, vẫn tìm, vẫn đối chiếu từng hồ sơ, vẫn tổ chức những chuyến đưa thân nhân liệt sĩ vào Quảng Trị thăm viếng.
Phan Vĩnh Yên
Bình luận (0)