Trong bối cảnh chuyển đổi số và yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, giáo dục STEM đang dần được nhìn nhận như một hướng đi thiết thực để thay đổi cách dạy và học trong nhà trường. Không còn dừng lại ở lý thuyết, các hoạt động trải nghiệm, chuyển giao công nghệ dạy học và sự đồng hành của các trường đại học đang góp phần làm “mềm hóa” những lĩnh vực vốn được xem là khô khan. Qua đó khơi dậy hứng thú và định hướng nghề nghiệp cho học sinh từ sớm.
Thay đổi cách tiếp cận khoa học
Một trong những rào cản lớn nhất đối với học sinh phổ thông khi tiếp cận các môn thuộc khối kỹ thuật chính là tâm lý e ngại. Chính vì vậy, việc đưa STEM ra khỏi khuôn khổ lớp học truyền thống, gắn với trải nghiệm thực tế đang trở thành giải pháp quan trọng. Tại Đà Nẵng, các trường đại học đã chủ động triển khai mô hình “phòng thí nghiệm di động”, mang các hoạt động thực hành đến tận trường học. Từ cấp tiểu học, học sinh đã có cơ hội tham gia những trò chơi khoa học, thí nghiệm đơn giản nhưng trực quan, giúp các em hình dung rõ hơn về thế giới công nghệ. Những trải nghiệm ban đầu này không chỉ tạo hứng thú mà còn góp phần hình thành tư duy khám phá, đặt nền móng cho việc học tập lâu dài. Cô Nguyễn Thị Như Anh, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Nguyễn Hiền (phường Thạch Bàn,) cho biết, việc tích hợp STEM vào chương trình học và xây dựng các câu lạc bộ STEM đã giúp học sinh tiếp cận kiến thức theo hướng liên môn. Qua đó, chất lượng dạy và học được nâng lên, đồng thời phát triển năng lực tự học và sáng tạo của học sinh.
Ở bậc trung học, các hoạt động STEM được tổ chức theo hướng chuyên sâu hơn. Học sinh không chỉ quan sát mà trực tiếp tham gia thiết kế, chế tạo sản phẩm. Tại ngày hội STEM, học sinh có thể tự tay lắp ráp mô hình robot, tìm hiểu nguyên lý hoạt động của các hệ thống cơ học, rồi đưa sản phẩm vào thi đấu. Những trải nghiệm này giúp các em hiểu rằng khoa học không phải là những công thức khô cứng mà có thể ứng dụng sống động trong đời sống. Ông Võ Anh Tài, Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Khuyến, cho rằng, nhiều học sinh dù có năng lực tốt ở các môn khoa học tự nhiên vẫn e dè khi lựa chọn ngành STEM vì lo ngại độ khó. Tuy nhiên, khi được tham gia các hoạt động sáng tạo như chế tạo robot, các em dần thay đổi suy nghĩ, chủ động tìm tòi và phát triển ý tưởng.
Nuôi dưỡng nguồn nhân lực kỹ thuật từ sớm
Thực tế, yếu tố quyết định sự bền vững nằm ở đội ngũ giáo viên và sự kết nối giữa các cấp học. Một hệ sinh thái giáo dục STEM hiệu quả không thể chỉ dựa vào các sự kiện đơn lẻ mà cần được duy trì thông qua sự hỗ trợ chuyên môn lâu dài. Ông Nguyễn Cửu Huy, Hiệu trưởng Trường THPT Trần Phú (quận Hải Châu), cho rằng sự phát triển nhanh của khoa học công nghệ đang đặt ra yêu cầu mới cho giáo dục. Trong bối cảnh đó, STEM cho thấy tính hiệu quả rõ rệt khi giúp học sinh phát triển năng lực thực hành và tư duy sáng tạo.
Không dừng lại ở đào tạo giáo viên, sự kết nối giữa phổ thông và đại học còn được thể hiện qua việc xây dựng chương trình học chung, chia sẻ tài nguyên và tổ chức các khóa học chuyên sâu. TS. Nguyễn Linh Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật – Đại học Đà Nẵng, đánh giá đây là những “mắt xích quan trọng” để hình thành một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo giữa hai cấp học. Trong những năm gần đây, nhiều trường đại học kỹ thuật đã chủ động tham gia các chương trình tập huấn, chuyển giao công nghệ dạy học được triển khai nhằm giúp giáo viên tiếp cận phương pháp mới, từ đó nâng cao chất lượng giảng dạy. Các dự án giáo dục STEM được triển khai tại Đà Nẵng nói riêng và các địa phương khác nói chung không chỉ hướng đến học sinh mà còn tập trung nâng cao năng lực cho giáo viên. Nội dung tập huấn bao gồm phương pháp dạy học theo dự án, quy trình thiết kế kỹ thuật và cách tổ chức hoạt động trải nghiệm…
Một điểm đáng chú ý trong quá trình triển khai STEM là sự xuất hiện của các khóa học ngắn hạn, đặc biệt vào dịp hè. Những chương trình này không chỉ giúp học sinh củng cố kiến thức mà còn tạo điều kiện để các em tiếp cận môi trường học tập ở bậc đại học. Các khóa học như lập trình robot, điều khiển Arduino hay thiết kế sản phẩm công nghệ được tổ chức với thời lượng ngắn nhưng nội dung thực hành cao. Học sinh được làm việc trong phòng thí nghiệm, dưới sự hướng dẫn của giảng viên và sinh viên đại học. Đây là cơ hội để các em trải nghiệm môi trường học tập thực tế, từ đó hình thành định hướng nghề nghiệp rõ ràng hơn. PGS.TS Nguyễn Hữu Hiếu, Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa – Đại học Đà Nẵng, cho biết xu hướng lựa chọn môn vật lí trong kỳ thi tốt nghiệp THPT đang có dấu hiệu tăng lên, cho thấy sự quan tâm của học sinh đối với khối ngành kỹ thuật. Tuy nhiên, để duy trì và phát triển xu hướng này, cần có những giải pháp lâu dài, trong đó việc kết nối giữa phổ thông và đại học đóng vai trò then chốt. Các khóa học ngắn hạn không chỉ giúp học sinh rèn luyện kỹ năng mà còn mở rộng cơ hội tiếp cận các ngành nghề hiện đại. Đây là bước đi cần thiết để giải quyết bài toán nhân lực trong tương lai.
Từ những hoạt động trải nghiệm ban đầu đến các chương trình đào tạo chuyên sâu, giáo dục STEM đang từng bước hình thành một mạch liên thông giữa các cấp học. Khi việc học không còn bị giới hạn trong sách vở mà được mở rộng ra thực tiễn, học sinh sẽ có cơ hội khám phá năng lực của chính mình và lựa chọn con đường phù hợp. Nguồn nhân lực cho các ngành khoa học và kỹ thuật cần được nuôi dưỡng bằng một quá trình lâu dài, bắt đầu từ những trải nghiệm nhỏ. Chính sự kết nối giữa nhà trường, giáo viên và các cơ sở đào tạo góp phần quyết định hiệu quả của quá trình này.
Hiền Lương
Bình luận (0)