Được ứng dụng phổ quát trong giáo dục, trí tuệ nhân tạo (AI) đang là cánh cửa rộng mở để thầy cô giáo chạm ngõ với một công cụ hiện đại không ngoài làm mới bài giảng. Đó là một phần của chuyên đề Cảm thức Sài Gòn – Khi văn chương “đối thoại” cùng AI do Tổ ngữ văn Trường THPT Lê Thánh Tôn (TP.HCM) thực hiện vừa qua.
Có thể coi đây là một chuyên đề mang tính tiên phong do nhóm giáo viên Nguyễn Thị Thúy Hằng, Lê Thị Thúy Hằng và Hà Văn Vụ thực hiện khi thử nghiệm, ứng dụng AI vào trong quá trình dạy học bộ môn cụ thể.
Sản phẩm sáng tạo từ AI
Trước khi đến với các bài viết thu hoạch của học sinh, giáo viên dự chuyên đề từ nhiều trường trong cụm chuyên môn 8 được tham quan 3 khu trưng bày sản phẩm do học sinh 3 khối lớp thiết kế, thực hiện. Trước tiên là khu vực thực thị giác (được nhìn). Mô hình Nhà Bè trên sông được thiết kế như một ốc đảo mà ở đó có cuộc sống của người dân vùng hạ lưu sông Sài Gòn. Đó là cảm hứng lấy từ tác phẩm văn học địa phương mà nét chủ đạo là tập truyện “Bên dòng sông Ray” của nhà văn Trịnh Bích Ngân (Chủ tịch Hội Nhà văn TP.HCM) do nhóm 2 của lớp 10A13 thực hiện. Đứng bên cạnh Nhà Bè trên sông là công trình của tổ 2 lớp 10A11 mang tên Thương nhớ miền ngoại ô mà cuốn “Điều kỳ diệu dưới gốc anh đào” của nhà văn Võ Thu Hương đưa đường dẫn lối. Khi xem video clip quay lại cảnh cho ra đời các tác phẩm, mọi người mới thấy được niềm thích thú say mê của những bàn tay khéo léo xây nặn nên hình hài tác phẩm mà chữ nghĩa chính là chất vôi vữa. Không thể ấn tượng hơn với những chiếc xe nước mía, tiệm bán bánh mỳ di động mang nét riêng của đường phố Sài Gòn “soi bóng” vào các mô hình trong lớp học.
Tiếp theo, bên trong khu vực kỹ thuật số (được chạm) của Hội chợ AI là gian hàng lúc nào cũng có đông người vì đây là nơi quét mã QR để khám phá các thông tin tư liệu về tác giả, tác phẩm cần nghiên cứu do kỹ thuật viên Trần Quốc Thắng (học lớp 10A11) dày công truy cập. Rõ ràng khi công nghệ thông tin đi vào từng ngõ ngách của giáo dục thì AI cũng được thầy trò mở lòng đón nhận để cá nhân hóa việc học tập, làm “bà đỡ” cho công tác nghiên cứu và bệ phóng vững vàng cho năng lực sáng tạo của người học. Cuối cùng là khu vực thính giác (được nghe) giúp trải nghiệm thưởng thức âm nhạc do AI sáng tác với 9 bài hát từ các tác phẩm văn học quen thuộc.
Thiết thực và gần gũi nhất đối với học sinh chính là phần trình bày bài viết giới thiệu về tác giả và tác phẩm văn học địa phương. Nhờ sự “tung hứng” của hai học sinh Phan Từ Huy và Hoàng Trúc Lam (lớp 12A13) cũng như phần trình bày lưu loát, gọn gàng của học sinh Trần Nguyễn Việt Đan (lớp 12A13) nên không gian chuyên đề không trầm lắng mà rất sôi nổi. Đó cũng là hiệu ứng thú vị khi nhà văn Võ Thu Hương (Chánh Văn phòng Hội Nhà văn TP.HCM) trải lòng về tấm vé đi tuổi thơ trong quá trình cầm bút để thành danh.
Trí tuệ nhân tạo chỉ là công cụ
Cánh cửa của ngôi nhà AI rộng mở hơn khi thầy Hà Văn Vụ thay mặt nhóm hướng dẫn sử dụng Notebooklm và Suno AI cho việc thiết kế văn bản và tạo đoạn nhạc tác phẩm thơ “Con muốn làm một cái cây” trong sách giáo khoa. Khi AI được ra lệnh và xác định kiểu nhạc phù hợp thông qua ChatGPT. Mượn Suno AI để đăng nhập Gmail là có được sản phẩm âm nhạc theo ý muốn. Khi đã thành thục công nghệ thông tin, có niềm đam mê khám phá và sáng tạo, người học sẽ bước vào một thế giới AI đầy kỹ thuật, hỗ trợ đắc lực cho con người. Tuy nhiên, như thầy Vụ khuyên nhủ, AI chỉ là công cụ, còn cảm xúc là của con người. Không thể phủ nhận vai trò của AI làm thay đổi hệ hình hay còn gọi là khung tư duy, giúp nhà trường hiện đại hóa tiếp cận và kiến tạo công dân số văn hóa nhưng đích đến phải là cảm xúc chân thực để “dây đàn” rung động thẩm mỹ có thật. Đó cũng là sự chuyển hóa mềm mại từ lý thuyết đến trải nghiệm thực tế.
Kết thúc phần hướng dẫn, thầy Vụ vẫn không quên chốt ý: AI chỉ để phục vụ con người, vì thế không thể để cho AI hướng dẫn con người. Đó cũng là ý kiến phát biểu của cô Lê Thị Tuyết Lan (đại diện Hội đồng chuyên môn Sở GD-ĐT TP.HCM) với định hướng: Chuyên đề được giáo viên và học sinh Trường THPT Lê Thánh Tôn thực hiện công phu, tâm huyết; đây chính là cơ hội để thầy và trò ứng dụng AI vào bộ môn ngữ văn, từ đó cảm nhận hết vai trò của AI đối với việc giảng dạy trong nhà trường.
Theo cô Nguyễn Thị Thúy Hằng, chuyên đề có tính ứng dụng thực tế khi biết kết hợp với tài liệu giảng dạy văn học địa phương với sự liên kết và hỗ trợ của Hội Nhà văn TP.HCM qua 3 tác giả: Nguyễn Nhật Ánh, Trịnh Bích Ngân và Võ Thu Hương. Bên cạnh thơ, truyện ngắn và tản văn cũng được chuyên đề đề cập tới để học sinh có cách nhìn khu biệt với từng thể tài, thể loại. Nét mới và điều quan trọng nhất là người thực hiện biết lấy AI làm “kim chỉ nam” để định hướng chuyên đề trong quá trình lồng tiếng, dựng phim, sáng tác và đặc biệt là “cover” nhạc từ một tác phẩm cụ thể. “Bên cạnh “thiên thời, địa lợi, nhân hòa”, những khó khăn về liêm chính học thuật, ảo giác và rào cản kỹ thuật là những bài học được rút ra trong quá trình thực hiện chuyên đề này”, cô Hằng cho hay.
Bài, ảnh: Phan Ngọc Quang
Bình luận (0)