TP.HCM đang xây dựng Chương trình nghiên cứu khoa học (NCKH), phát triển công nghệ và nâng cao tiềm lực khoa học công nghệ (KHCN) trên địa bàn TP giai đoạn 2026-2030. Chương trình góp phần tạo động lực tăng trưởng nhanh, bền vững, hướng tới đưa TP trở thành đô thị thông minh, trung tâm đổi mới sáng tạo (ĐMST) của khu vực Đông Nam Á, từng bước gia nhập nhóm 100 TP đáng sống và có hệ sinh thái ĐMST hàng đầu thế giới…
Hiện thực hóa mục tiêu phát triển TP
Ông Lê Thanh Minh – Phó Giám đốc Sở KHCN TP.HCM – cho biết, trong bối cảnh TP đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn về tăng trưởng xanh, chuyển đổi số (CĐS), ĐMST và hội nhập quốc tế sâu rộng, KHCN tiếp tục được xác định là động lực then chốt, là nền tảng quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững. TP đang quyết liệt triển khai Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển KHCN, ĐMST và CĐS quốc gia. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết trong việc xây dựng các chương trình NCKH và phát triển công nghệ mang tính chiến lược, đồng bộ và có tầm nhìn dài hạn. Theo đó, Sở KHCN TP đang tham mưu xây dựng Chương trình NCKH, phát triển công nghệ và nâng cao tiềm lực KHCN trên địa bàn giai đoạn 2026-2030.
Chương trình đặt ra nhiều mục tiêu. Trong đó phấn đấu tổng chi xã hội cho nghiên cứu phát triển (R&D) đạt từ 2-3% GRDP, với tỷ trọng kinh phí từ xã hội trên kinh phí cho R&D vượt 60%; phấn đấu đạt khoảng 3.500 bài báo quốc tế/năm; tăng trưởng sáng chế đạt trên 10%/năm…
Một trong những điểm nhấn của chương trình là việc tập trung vào các công nghệ chiến lược và nền tảng như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (big data) và công nghệ chuỗi khối (blockchain). Những công nghệ này không chỉ giúp nâng cao năng lực quản trị đô thị mà còn tạo ra những sản phẩm công nghệ mũi nhọn, có khả năng dẫn dắt ĐMST và tạo giá trị gia tăng cao.
Đặc biệt, chương trình cũng chú trọng đến việc phát triển các trung tâm nghiên cứu ứng dụng và ĐMST tiệm cận trình độ quốc tế nhằm thúc đẩy sự phát triển của các ngành công nghiệp công nghệ cao.
“Chúng tôi đã lấy ý kiến của các chuyên gia, nhà khoa học để tham mưu UBND TP trong việc xây dựng và hoàn thiện khung chương trình, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển TP trở thành trung tâm KHCN, ĐMST hàng đầu khu vực”, ông Minh chia sẻ.
Bà Nguyễn Thị Thu Sương – Trưởng phòng Phát triển KHCN, Sở KHCN TP.HCM – cho biết, Chương trình NCKH, phát triển công nghệ giai đoạn 2026-2030 hoàn toàn có thể thực hiện bởi TP đã đạt nhiều kết quả tích cực trong lĩnh vực KHCN. Cụ thể, giai đoạn 2021-2025, TP có hơn 1.000 bài báo khoa học được công bố, trong đó 40% là công bố quốc tế. Đặc biệt, tiềm lực khoa học được củng cố với hơn 500 học viên sau đại học, trong đó tiến sĩ chiếm khoảng 1/3. Bên cạnh đó, hơn 200 bằng độc quyền sáng chế và giải pháp hữu ích đã được cấp, tạo nền tảng quan trọng cho giai đoạn phát triển tiếp theo.
TP.HCM đang sở hữu tiềm lực KHCN lớn, hệ sinh thái ĐMST năng động cùng đội ngũ nhà khoa học, viện – trường và doanh nghiệp đông đảo. Tuy nhiên, tỷ lệ thương mại hóa các kết quả nghiên cứu sử dụng ngân sách Nhà nước hiện nay chỉ đạt khoảng 5%. Mối liên kết “ba nhà” (Nhà nước – nhà khoa học – doanh nghiệp) chưa đủ chặt chẽ, thiếu cơ chế đủ mạnh, cùng chia sẻ rủi ro và đồng hành trong quá trình phát triển sản phẩm.
“Nếu không được tháo gỡ kịp thời những tồn tại hiện nay sẽ làm chậm quá trình chuyển hóa tri thức khoa học thành giá trị kinh tế xã hội, đồng thời làm giảm hiệu quả đầu tư của Nhà nước cho KHCN. Chúng tôi kỳ vọng chương trình NCKH, phát triển công nghệ giai đoạn 2026-2030 được chấp thuận, qua đó góp phần khắc phụ những hạn chế nhằm đưa KHCN bứt phá trong giai đoạn tới”, bà Sương bày tỏ.
Cần thiết kế thể chế đặc thù cho siêu đô thị
PGS.TS Vũ Tuấn Hưng – Viện trưởng Viện Khoa học xã hội vùng Nam bộ – cho rằng, muốn nâng cao tiềm lực KHCN giai đoạn 2026-2030, TP cần xây dựng mạng lưới chuyên gia KHCN theo hướng liên ngành, tăng cường kết nối giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp. Các nhóm chuyên gia nòng cốt sẽ đóng vai trò quan trọng trong tư vấn, phản biện và tham gia trực tiếp vào quá trình xây dựng, triển khai chính sách, đồng thời cần có cơ chế chia sẻ dữ liệu để nâng cao hiệu quả giải quyết các vấn đề thực tiễn.
PGS.TS Nguyễn Tất Toàn – Hiệu trưởng Trường ĐH Nông Lâm TP.HCM – cho biết, nhà trường đã có nhiều giải pháp nâng cao tiềm lực KHCN như triển khai mô hình “Siêu thị xanh” rộng 1.000m2 phục vụ trưng bày, thực hành và hệ sinh thái thử nghiệm thực tế giúp đánh giá công nghệ trước khi thương mại hóa; các giải pháp mũi nhọn khác gồm chuyển hóa phụ phẩm cây xanh thành tín chỉ carbon, phát triển Bệnh viện Thú y chuyên khoa sâu và thực phẩm in 3D nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng, nâng cao chất lượng sống đô thị.
PGS.TS Toàn đề xuất, giai đoạn 2026-2030, TP nên xây dựng hệ sinh thái sản xuất sinh học – công nghiệp tích hợp, tập trung vào nông nghiệp chính xác ứng dụng AI, thực phẩm mới và thị trường tín chỉ carbon.
PGS.TS Phạm Trần Vũ – Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Bách khoa, ĐHQG TP.HCM – cho rằng, để một siêu đô thị như TP.HCM có thể vận hành như một hệ thống thống nhất trong bối cảnh phức hợp và biến động liên tục, hạ tầng kỹ thuật, dịch vụ công phải được kết nối và vận hành dựa trên dữ liệu. Yếu tố then chốt của đô thị thông minh không chỉ nằm ở công nghệ mà ở khả năng tích hợp dữ liệu đầy đủ, chính xác và kịp thời từ nhiều nguồn khác nhau. Việc xử lý nhiễu thông tin và bảo đảm độ tin cậy của dữ liệu ở quy mô lớn là thách thức quan trọng đối với công tác quản trị. Theo đó, TP cần ưu tiên xây dựng kiến trúc dữ liệu nền tảng, hình thành hệ sinh thái trong đó con người và trí tuệ nhân tạo phối hợp nhằm nâng cao hiệu quả quản trị hành chính.
Theo GS.TS Võ Xuân Vinh – Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh doanh, ĐH Kinh tế TP.HCM, quản trị đô thị hiện nay đang chịu áp lực lớn về tính minh bạch và sự đồng thuận xã hội. Do đó, TP cần xây dựng các luận cứ khoa học nhằm chuyển từ “quản lý hành chính” sang “quản trị phát triển”. Bên cạnh đó TP cần thiết kế thể chế đặc thù cho siêu đô thị theo hướng tăng quyền tự chủ đi đôi với trách nhiệm giải trình. Giải pháp chiến lược nữa là phát triển mô hình TOD (đô thị gắn với giao thông công cộng), qua đó tạo sự liên kết chặt chẽ giữa quy hoạch sử dụng đất và tài chính đô thị. TP cũng cần chuyển từ tư duy “xin cơ chế” sang “thiết kế thể chế”, xây dựng bộ máy hành chính hiện đại, minh bạch, chủ động tiếp nhận phản hồi từ người dân thông qua các chỉ số như PAPI hoặc khảo sát trực tuyến.
Hậu Giang
Bình luận (0)