Theo quy định của Bộ GD-ĐT, chất lượng giáo dục trường tiểu học là sự đáp ứng mục tiêu của trường tiểu học, đảm bảo các yêu cầu về mục tiêu giáo dục của Luật Giáo dục, phù hợp với sự phát triển kinh tế – xã hội của địa phương và cả nước. Chính vì thế, việc kiểm định chất lượng giáo dục ở trường tiểu học rất quan trọng và cần thiết.
Kiểm định chất lượng giáo dục trường tiểu học thường trải qua hai giai đoạn chính: tự đánh giá và đánh giá ngoài. Tự đánh giá là quá trình trường tiểu học dựa trên các tiêu chuẩn đánh giá do Bộ GD-ĐT ban hành, tự xem xét, đánh giá thực trạng chất lượng các hoạt động giáo dục, cơ sở vật chất, các vấn đề liên quan khác của nhà trường để điều chỉnh các nguồn lực và quá trình thực hiện nhằm đạt tiêu chuẩn đánh giá trường tiểu học. Đánh giá ngoài là quá trình khảo sát, đánh giá của cơ quan quản lý Nhà nước đối với trường tiểu học để xác định mức đạt được tiêu chuẩn đánh giá theo quy định của Bộ GD-ĐT.
Đánh giá ngoài là một bước quan trọng để đạt được mục tiêu kiểm định chất lượng giáo dục. Tôi nhận thấy đây là một quá trình mang tính hệ thống, khách quan nhằm xác định mức độ đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng của nhà trường, từ đó đề xuất các giải pháp cải tiến phù hợp. Tuy nhiên, là một thành viên của hội đồng tự đánh giá nhiều lần, tôi nhận thấy bên cạnh những lợi ích rõ rệt, hoạt động đánh giá ngoài này cũng tồn tại không ít hạn chế cần được nhìn nhận một cách thẳng thắn để góp phần làm hoàn thiện hoạt động này trong thực tiễn giáo dục.
Trước hết, kiểm định chất lượng và đánh giá ngoài giúp nâng cao nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên về tầm quan trọng của chất lượng giáo dục. Thông qua quá trình tự đánh giá và đánh giá ngoài, nhà trường có cơ hội nhìn nhận lại toàn bộ hoạt động của mình một cách hệ thống, từ mục tiêu, chương trình, đội ngũ, cơ sở vật chất đến kết quả giáo dục. Điều này giúp mỗi thành viên trong nhà trường hiểu rõ vai trò, trách nhiệm của mình, từ đó có ý thức cải tiến và nâng cao chất lượng công việc. Hoạt động đánh giá ngoài góp phần đảm bảo tính khách quan và minh bạch trong việc đánh giá chất lượng giáo dục. Nếu như chỉ tự đánh giá có thể bị ảnh hưởng bởi yếu tố chủ quan thì đánh giá ngoài, với sự tham gia của các chuyên gia độc lập, sẽ đưa ra cái nhìn đa chiều, trung thực và chính xác hơn. Điều này giúp nhà trường nhận diện rõ những điểm mạnh cần phát huy cũng như những hạn chế cần khắc phục. Kiểm định chất lượng là cơ sở để xây dựng kế hoạch cải tiến chất lượng giáo dục. Sau khi được đánh giá, nhà trường sẽ có những khuyến nghị cụ thể từ đoàn đánh giá ngoài. Đây chính là nguồn thông tin quan trọng giúp nhà trường xây dựng chiến lược phát triển phù hợp, có trọng tâm, trọng điểm và mang tính khả thi cao hơn. Hoạt động đánh giá ngoài còn góp phần nâng cao uy tín và vị thế của nhà trường trong cộng đồng. Một trường tiểu học được công nhận đạt chuẩn kiểm định chất lượng sẽ tạo được niềm tin đối với phụ huynh và xã hội. Điều này không chỉ giúp thu hút học sinh mà còn tạo động lực cho nhà trường tiếp tục phấn đấu, duy trì và nâng cao chất lượng giáo dục.
Kiểm định chất lượng và đánh giá ngoài thúc đẩy việc sử dụng hiệu quả các nguồn lực trong nhà trường. Khi các tiêu chí về cơ sở vật chất, đội ngũ, quản lý và hoạt động giáo dục được đánh giá một cách cụ thể, nhà trường sẽ có cơ sở để phân bổ và sử dụng nguồn lực hợp lý, tránh lãng phí và nâng cao hiệu quả đầu tư. Hoạt động đánh giá ngoài còn tạo cơ hội học hỏi, trao đổi kinh nghiệm giữa các nhà trường. Thông qua quá trình làm việc với đoàn đánh giá, nhà trường có thể tiếp cận những mô hình, cách làm hay từ các đơn vị khác, từ đó áp dụng phù hợp với điều kiện thực tế của mình.
Bên cạnh những lợi ích nêu trên, hoạt động kiểm định chất lượng và đánh giá ngoài ở trường tiểu học vẫn còn tồn tại một số hạn chế nhất định. Trước tiên, việc chuẩn bị hồ sơ, minh chứng cho kiểm định chất lượng thường gây áp lực lớn cho nhà trường, đặc biệt là đội ngũ giáo viên. Trong nhiều trường hợp, giáo viên phải dành nhiều thời gian để hoàn thiện hồ sơ, minh chứng, dẫn đến giảm thời gian dành cho hoạt động giảng dạy và chăm sóc học sinh. Điều này có thể làm lệch mục tiêu ban đầu của kiểm định là nâng cao chất lượng giáo dục thực chất. Một số tiêu chí đánh giá còn mang tính định lượng hoặc hình thức, chưa phản ánh đầy đủ chất lượng thực tế của nhà trường. Việc chú trọng quá nhiều vào hồ sơ, minh chứng giấy tờ có thể khiến nhà trường tập trung vào “làm đẹp” hồ sơ hơn là cải thiện chất lượng dạy học thật sự. Điều này dễ dẫn đến tình trạng đối phó, hình thức trong quá trình kiểm định. Vừa qua, một trường được kiểm định chất lượng, giáo viên phải bổ sung minh chứng trong 5 năm các biên bản bầu cán bộ lớp vào đầu năm học. Đây là một minh chứng không hợp lý trong nhà trường hiện nay. Những năm gần đây, lớp trưởng, lớp phó không chỉ được bình bầu một lần vào đầu năm học mà các giáo viên chủ nhiệm có thể cho thay đổi cán bộ lớp theo tháng, theo nửa học kỳ, theo học kỳ nhằm thể hiện sự dân chủ trong lớp học, ngăn chặn các cán bộ lớp “ra oai” với các bạn và đồng thời để cho tất cả học sinh đều có trải nghiệm làm cán bộ lớp, từ đó nhận ra cái khó khăn của người “lãnh đạo” lớp học… Những biên bản này chỉ là minh chứng hình thức, không cần thiết cho việc đánh giá thực chất giáo dục trong nhà trường. Chẳng những thế, giáo viên còn phải làm minh chứng là các kế hoạch bồi dưỡng học sinh có năng khiếu trong 5 năm qua. Thực tế, những học sinh có năng khiếu văn thể mỹ thường được giáo viên kết hợp với phụ huynh giúp các em phát triển năng lực nổi bật từ các lớp ngoại khóa bên ngoài nhà trường. Những thành tích học sinh đạt được là sự kết hợp chặt chẽ giữa giáo viên, phụ huynh và học sinh. Bởi không phải giáo viên nào cũng đủ năng lực để bồi dưỡng năng khiếu văn thể mỹ cho học sinh mà làm kế hoạch cụ thể từ đầu năm học. Năng lực và kinh nghiệm của đội ngũ đánh giá viên đôi khi chưa đồng đều. Trong một số trường hợp, đánh giá viên còn đặt nặng việc đánh giá dựa trên hồ sơ, sổ sách, minh chứng hoặc không hiểu được điều kiện cụ thể của từng địa phương, từng trường dẫn đến những nhận xét, khuyến nghị chưa thật sự sát thực tế hoặc khó khả thi.
Từ những thực tế trên có thể thấy rằng, kiểm định chất lượng và đánh giá ngoài ở trường tiểu học là một hoạt động cần thiết và có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục. Hoạt động này không chỉ giúp nhà trường tự nhìn nhận, đánh giá lại mình mà còn tạo động lực để cải tiến và phát triển bền vững. Tuy nhiên, theo tôi, để kiểm định chất lượng thực sự phát huy hiệu quả, cần có những giải pháp đồng bộ nhằm khắc phục các hạn chế hiện nay. Cụ thể, cần giảm bớt áp lực về hồ sơ, minh chứng tăng cường đánh giá thực chất; hoàn thiện hệ thống tiêu chí theo hướng linh hoạt, phù hợp với thực tiễn; nâng cao năng lực của đội ngũ đánh giá viên; đồng thời tăng cường sự hỗ trợ về nguồn lực cho các trường còn khó khăn. Tôi cho rằng cần tiếp cận hoạt động này với tinh thần xây dựng, hỗ trợ và đồng hành cùng nhà trường, thay vì chỉ dừng lại ở việc kiểm tra, đánh giá. Chỉ khi đó kiểm định chất lượng và đánh giá ngoài mới thực sự trở thành công cụ hữu hiệu góp phần nâng cao chất lượng giáo dục tiểu học, đáp ứng yêu cầu phát triển của xã hội trong giai đoạn mới.
Lê Phương Trí
Bình luận (0)