Trước áp lực gia tăng dân số cơ học nhanh chóng cùng nhu cầu học tập không ngừng tăng cao, TP.HCM đang đứng trước một trong những thách thức lớn nhất của ngành giáo dục: đảm bảo đủ trường lớp cho hàng triệu học sinh. Bài toán không chỉ dừng ở việc xây thêm phòng học, mà còn đòi hỏi những giải pháp đồng bộ, linh hoạt, từ quy hoạch, đầu tư đến tổ chức vận hành hệ thống giáo dục trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và phân bố dân cư không đồng đều.
Gỡ điểm nóng
Theo báo cáo của UBND TP.HCM, năm học 2025-2026, toàn thành phố có hơn 2,52 triệu học sinh từ mầm non đến THPT. Mỗi năm, số học sinh tăng thêm từ 50.000 đến 60.000 em, trong đó khoảng 24% là học sinh không có hộ khẩu thường trú. Đây là áp lực rất lớn đối với hệ thống trường lớp vốn đã có dấu hiệu quá tải cục bộ tại nhiều khu vực.
Mặc dù TP.HCM hiện có 3.438 cơ sở giáo dục, đảm bảo cơ bản 100% học sinh có chỗ học, nhưng thực tế cho thấy sự phân bổ chưa đồng đều. Tình trạng thiếu trường lớp tập trung chủ yếu ở các khu đô thị mới, khu công nghiệp, khu chế xuất – nơi dân số cơ học tăng nhanh. Thậm chí, một số địa phương còn chưa có trường THCS công lập, trong khi nhiều nơi khác sĩ số lớp học vượt chuẩn, chưa thể tổ chức dạy học 2 buổi/ngày.
Đáng chú ý, để đạt chỉ tiêu 300 phòng học/10.000 dân trong độ tuổi đi học, TP.HCM cần bổ sung tổng cộng 17.483 phòng học trong giai đoạn 2026-2030. Tuy nhiên, với nguồn lực hiện tại, thành phố chỉ có khả năng đầu tư khoảng 12.814 phòng, vẫn còn thiếu 4.669 phòng học. Đặc biệt, ở cấp THCS và THPT, khả năng đáp ứng mục tiêu là rất khó khăn nếu không có giải pháp đột phá.
Trong bối cảnh đó, thành phố đã và đang triển khai nhiều giải pháp mang tính cấp bách và linh hoạt nhằm nhanh chóng bổ sung chỗ học, đồng thời nâng cao chất lượng hạ tầng giáo dục. Trong buổi làm việc với địa phương mới đây, ông Nguyễn Văn Hiếu – Giám đốc Sở GD-ĐT TP.HCM đã thống nhất phương án cải tạo, nâng cấp Trường Trung cấp Nghề khu công nghiệp tại khu phố Nhị Đồng 2, phường Dĩ An thành trường THPT công lập. Cơ sở này có diện tích hơn 6.500m² với 23 phòng học cùng các hạng mục phụ trợ nhưng thời gian qua bị bỏ trống, trong khi phường Dĩ An – khu vực có quy mô dân số lớn nhất TP.HCM sau sáp nhập – lại đang thiếu trầm trọng trường THPT công lập. Hiện toàn phường chỉ có 2 trường là THPT Dĩ An và THPT Nguyễn An Ninh, chưa đáp ứng nhu cầu học tập khi mỗi năm có khoảng 2.700 học sinh tốt nghiệp THCS nhưng chỉ tiêu vào lớp 10 công lập chỉ đạt khoảng 40%.
Trước thực tế này, Sở GD-ĐT đã đề xuất chuyển đổi công năng và được Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường chấp thuận. Việc cải tạo sẽ theo hướng nâng cấp đồng bộ hệ thống phòng học, bổ sung phòng chức năng, thư viện, khu hành chính và trang thiết bị dạy học nhằm đảm bảo tiêu chuẩn trường THPT. Giải pháp này giúp tiết kiệm ngân sách, rút ngắn thời gian triển khai so với xây mới, đồng thời dự kiến đưa trường vào hoạt động ngay trong năm học 2026-2027 với quy mô 16 lớp 10, tương đương 720 học sinh, góp phần giảm áp lực tuyển sinh cho địa bàn.
Song song đó, tại phường Thuận Giao – nơi tập trung đông dân nhập cư – cũng ghi nhận tiến độ “thần tốc” của dự án Trường Tiểu học Bình Chuẩn 3 do Công ty cổ phần phát triển bất động sản Phát Đạt tài trợ theo hình thức “chìa khóa trao tay”. Công trình được xây dựng trên khu đất hơn 1ha với tổng kinh phí hơn 156 tỉ đồng, khởi công từ ngày 28-1-2026 và đến nay đã hoàn thành hơn 60% khối lượng. Theo ông Lê Đoàn Huy Thịnh – Giám đốc dự án xây dựng Trường Tiểu học Bình Chuẩn 3, khối nhà chính đã cất nóc, nhà thể dục thể thao đa năng hoàn thành phần móng và đang gia công kết cấu, với khoảng 180 công nhân làm việc liên tục mỗi ngày để đảm bảo tiến độ.
Ngôi trường được thiết kế hiện đại với 40 phòng học cùng nhiều phòng chức năng như phòng STEM, thư viện số, phòng ngoại ngữ, khu học hòa nhập và khu thể dục thể thao đa năng. Đáng chú ý, trường còn có khu bếp ăn riêng phục vụ tổ chức bán trú tại chỗ cho học sinh; toàn bộ bàn ghế, thiết bị dạy học cũng được đầu tư đồng bộ, riêng hệ thống phòng STEM và thư viện số đã có giá trị hơn 6 tỉ đồng. Việc đồng thời triển khai chuyển đổi trường nghề thành THPT công lập tại phường Dĩ An và xây dựng mới Trường Tiểu học Bình Chuẩn 3 tại phường Thuận Giao cho thấy TP.HCM đang chủ động áp dụng nhiều giải pháp linh hoạt, từ tận dụng cơ sở sẵn có đến huy động nguồn lực xã hội, nhằm nhanh chóng bổ sung hạ tầng giáo dục. Đây không chỉ là giải pháp “tăng chỗ học” trước mắt mà còn hướng tới mục tiêu lâu dài là nâng cao chất lượng giáo dục và đảm bảo cơ hội học tập công bằng cho học sinh tại các khu vực có tốc độ đô thị hóa nhanh.
Đồng bộ nhiều giải pháp
Để giải quyết tận gốc bài toán trường lớp, TP.HCM đang linh hoạt triển khai đồng bộ nhiều chính sách mang tính chiến lược.
Giám đốc Sở GD-ĐT TP.HCM Nguyễn Văn Hiếu thông tin, trước hết, thành phố đang đẩy mạnh chiến dịch “150 ngày đêm hoàn thành 1.000 phòng học”, với mục tiêu đưa vào sử dụng trước năm học 2026-2027. Đây là giải pháp cấp bách nhằm giảm áp lực tuyển sinh ngay trong ngắn hạn, đặc biệt tại các khu vực “nóng”.
Song song đó, việc quy hoạch quỹ đất cho giáo dục được xác định là yếu tố then chốt. Thành phố yêu cầu các dự án khu dân cư, khu đô thị mới phải dành quỹ đất xây dựng trường học và thực hiện đầu tư đồng bộ với tiến độ phát triển dân cư. Những chủ đầu tư không thực hiện đúng cam kết sẽ bị xử lý nghiêm.
Một giải pháp đáng chú ý khác là chuyển đổi công năng các trụ sở dôi dư sau sắp xếp hành chính sang mục đích giáo dục. Đây được xem là hướng đi hiệu quả, tiết kiệm nguồn lực và có thể triển khai nhanh chóng, đặc biệt trong bối cảnh quỹ đất tại đô thị ngày càng hạn hẹp.
Bên cạnh đó, TP.HCM cũng tăng cường xã hội hóa giáo dục, huy động nguồn lực từ doanh nghiệp và cộng đồng. Các mô hình “chìa khóa trao tay” như dự án Trường Tiểu học Bình Chuẩn 3 cho thấy sự tham gia của khu vực tư nhân không chỉ giúp giảm gánh nặng ngân sách mà còn góp phần nâng cao chất lượng cơ sở vật chất.
Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Văn Hiếu, thách thức vẫn còn rất lớn. Với tốc độ gia tăng dân số cơ học nhanh và nhu cầu học tập ngày càng cao, việc đảm bảo đủ trường lớp không thể chỉ trông chờ vào một vài giải pháp riêng lẻ. Điều cần thiết là một chiến lược tổng thể, kết hợp giữa quy hoạch dài hạn và hành động ngắn hạn, giữa đầu tư công và xã hội hóa, giữa xây mới và tận dụng cơ sở sẵn có. Quan trọng hơn, việc phát triển trường lớp phải gắn với mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục, giảm sĩ số lớp học, tăng tỷ lệ trường đạt chuẩn quốc gia và đảm bảo học sinh được học 2 buổi/ngày. Đây không chỉ là yêu cầu về số lượng mà còn là tiêu chí đánh giá sự phát triển bền vững của hệ thống giáo dục đô thị đặc biệt như TP.HCM.
“Những giải pháp linh hoạt đang triển khai không chỉ giúp “giải nhiệt” áp lực trước mắt mà còn mở ra hướng đi mới cho bài toán hạ tầng giáo dục. Khi được thực hiện đồng bộ và quyết liệt, đây sẽ là nền tảng quan trọng để TP.HCM đảm bảo quyền học tập cho mọi học sinh, hướng tới một hệ thống giáo dục công bằng, chất lượng và thích ứng với tốc độ phát triển của đô thị lớn nhất cả nước” – ông Hiếu nhấn mạnh.
Đỗ Giang Quân
Bình luận (0)