Theo Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân, cần xây dựng môi trường học thuật trung thực, khai phóng, sáng tạo và hội nhập quốc tế mạnh mẽ. Đặc biệt, cần khơi dậy mạnh mẽ sức sáng tạo và khát vọng cống hiến của thế hệ trẻ, những người sẽ quyết định vị thế công nghệ của đất nước trong tương lai.
PGS.TS Vũ Hải Quân (Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ) nhận định, thế giới đang bước vào một giai đoạn cạnh tranh chiến lược mới; trong đó, công nghệ trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh, vị thế và mức độ tự chủ của mỗi quốc gia. Những chuyển động lớn về trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học, dữ liệu lớn, năng lượng mới, công nghệ lượng tử hay sản xuất thông minh đang làm thay đổi sâu sắc cấu trúc kinh tế toàn cầu, chuỗi cung ứng quốc tế và mô hình phát triển truyền thống.
Phải ưu tiên chiến lược cho khơi thông nguồn lực
Trong bối cảnh đó, Bộ trưởng cho rằng, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo không còn là lĩnh vực hỗ trợ phát triển mà là nền tảng của tăng trưởng nhanh và bền vững; là động lực nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh quốc gia và chất lượng cuộc sống của nhân dân; là điều kiện để bảo đảm tự chủ, tự cường trong một thế giới biến động nhanh, phức tạp và khó dự báo.
Nghị quyết 57 đã đặt ra nhiệm vụ rất rõ: Muốn vượt qua “bẫy” thu nhập trung bình để trở thành nước phát triển; muốn xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ và hội nhập hiệu quả, chúng ta không có con đường nào khác ngoài đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Tuy nhiên, để khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực phát triển, điều quan trọng nhất hiện nay là phải khơi thông các nguồn lực trong toàn bộ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Đó là nguồn lực về thể chế, dữ liệu, hạ tầng và hợp tác quốc tế mà Nhà nước đóng vai trò kiến tạo; nguồn lực trí tuệ của đội ngũ nhà khoa học và chuyên gia; nguồn lực đầu tư và năng lực tổ chức của doanh nghiệp. Đó còn là tiềm năng nghiên cứu, đào tạo của các viện nghiên cứu và trường ĐH; sức sáng tạo, tinh thần dấn thân của thế hệ trẻ.
Bộ trưởng nhìn nhận, thực tiễn quốc tế cho thấy, không có quốc gia đổi mới sáng tạo mạnh nào mà không xây dựng được một hệ sinh thái thông thoáng, cởi mở và khuyến khích sáng tạo. Nếu nhà khoa học không được trao quyền và không có môi trường thuận lợi để sáng tạo, sẽ khó có đột phá công nghệ. Nếu doanh nghiệp không đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, nền kinh tế sẽ mãi ở vị trí gia công và phụ thuộc. Nếu các trường ĐH, viện nghiên cứu không gắn với thực tiễn và nhu cầu thị trường thì tri thức sẽ khó chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh quốc gia. Nếu Nhà nước không có cơ chế đầu tư, phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn lực tài chính sẵn có, sẽ không tạo được những đột phá mới. Và nếu xã hội không coi trọng tri thức, không khuyến khích sáng tạo thì sẽ rất khó hình thành một quốc gia đổi mới sáng tạo thực sự.
Chính vì vậy, khơi thông nguồn lực cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phải trở thành ưu tiên chiến lược trong giai đoạn phát triển tới của đất nước. Đối với Nhà nước, khơi thông nguồn lực trước hết là hoàn thiện thể chế phát triển hiện đại, minh bạch, ổn định và khuyến khích sáng tạo. Chúng ta phải tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy quản lý khoa học và công nghệ. Nhà nước không chỉ quản lý mà phải kiến tạo phát triển; không chỉ kiểm soát rủi ro mà phải tạo không gian cho đổi mới sáng tạo; không chỉ hỗ trợ nghiên cứu mà phải thúc đẩy hình thành thị trường công nghệ và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hoàn chỉnh.
“Khoa học và công nghệ là lĩnh vực đặc thù. Đổi mới sáng tạo luôn gắn với thử nghiệm, với tính chưa chắc chắn và cả khả năng thất bại. Nếu chỉ quản lý theo tư duy an toàn tuyệt đối thì sẽ không thể tạo ra đột phá” – Bộ trưởng nói. Bộ trưởng cho hay, Bộ Khoa học và Công nghệ đang tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng chấp nhận rủi ro có kiểm soát; thúc đẩy cơ chế tự chủ cho các tổ chức khoa học và công nghệ; đổi mới cơ chế tài chính; phát triển thị trường khoa học công nghệ; bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ; phát triển hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn theo chuẩn mực quốc tế; thu hút nhân tài; tạo môi trường thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp công nghệ và khởi nghiệp công nghệ Việt Nam phát triển.
Doanh nghiệp cần mạnh dạn đầu tư cho tri thức, công nghệ, con người…
Bộ trưởng tiếp tục cho biết, việc đầu tư, phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn lực tài chính đang được thực hiện thông qua kế hoạch tái cấu trúc các chương trình khoa học, công nghệ quốc gia; quy hoạch mạng lưới các trung tâm đổi mới sáng tạo quốc gia và địa phương. Theo định hướng này, 42 chương trình khoa học, công nghệ quốc gia dự kiến sẽ được tổ chức lại theo hướng tinh gọn và phân tầng chức năng thành 6 chương trình lớn.
| “Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá trong giai đoạn phát triển mới. Nhưng để biến cơ hội thành hiện thực, chúng ta cần khơi thông mạnh mẽ hơn nữa mọi nguồn lực cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; cần tạo dựng một môi trường mà ở đó trí tuệ được tôn trọng, sáng tạo được khuyến khích và công nghệ thực sự trở thành động lực phát triển đất nước”, PGS.TS Vũ Hải Quân. |
Bộ Khoa học và Công nghệ cũng sẽ tiếp tục đổi mới đồng bộ cơ chế quản trị và điều hành. Mục tiêu là từng bước thiết lập mô hình quản trị thống nhất và thông minh trên nền tảng số. Qua đó, nâng cao tính minh bạch, hạn chế trùng lặp trong quản lý các nhiệm vụ khoa học, công nghệ. Giải pháp trọng tâm là triển khai và vận hành nền tảng quản lý khoa học, công nghệ quốc gia; kết nối và đồng bộ dữ liệu trên phạm vi cả nước về nhiệm vụ khoa học, công nghệ, các quỹ hỗ trợ, nguồn vốn, đội ngũ nhà khoa học, kết quả nghiên cứu và hoạt động chuyển giao công nghệ.
Theo Bộ trưởng, doanh nghiệp Việt Nam muốn phát triển nhanh và bền vững thì phải đầu tư cho nghiên cứu phát triển, đổi mới công nghệ và chuyển đổi số. Nhưng quan trọng hơn, doanh nghiệp phải mạnh dạn đầu tư cho tri thức, cho công nghệ và cho con người Việt Nam. Nhà nước sẽ tiếp tục ưu tiên hỗ trợ doanh nghiệp phát triển các lĩnh vực công nghệ có ý nghĩa chiến lược như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học, dữ liệu lớn, hạ tầng số, công nghệ năng lượng mới và sản xuất thông minh. Đây không chỉ là cơ hội phát triển kinh tế mà còn là vấn đề năng lực cạnh tranh và an ninh phát triển quốc gia trong dài hạn.
Các trường ĐH, viện nghiên cứu và đội ngũ trí thức khoa học thì tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong phát triển tri thức và nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước. Cần xây dựng môi trường học thuật trung thực, khai phóng, sáng tạo và hội nhập quốc tế mạnh mẽ hơn. Đồng thời, cần gắn kết chặt chẽ hơn nghiên cứu, đào tạo và nhu cầu phát triển của doanh nghiệp, địa phương, quốc gia. Đặc biệt, cần khơi dậy mạnh mẽ sức sáng tạo và khát vọng cống hiến của thế hệ trẻ, những người sẽ quyết định vị thế công nghệ của đất nước trong tương lai. Phải để thế hệ trẻ thấy rằng theo đuổi khoa học là một con đường có ý nghĩa; sáng tạo được tôn trọng; người làm khoa học có cơ hội cống hiến, phát triển và được ghi nhận xứng đáng.
Mê Tâm
Bình luận (0)