Không còn là những tiết học mang tính trải nghiệm đơn lẻ, giáo dục STEM tại TP.HCM đang từng bước trở thành một định hướng chiến lược trong đổi mới giáo dục phổ thông, gắn với mục tiêu phát triển khoa học công nghệ, chuyển đổi số và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao theo tinh thần Nghị quyết 57 và Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị về giáo dục và đào tạo.
STEM từ phong trào thành chiến lược dài hạn
Những năm gần đây, giáo dục STEM được triển khai mạnh mẽ tại các trường phổ thông ở TP.HCM, từ bậc tiểu học đến THPT. Không chỉ xuất hiện trong các cuộc thi khoa học kỹ thuật hay hoạt động ngoại khóa, STEM đã dần đi vào các tiết học chính khóa, trở thành phương pháp tổ chức dạy học giúp học sinh phát triển năng lực tư duy, sáng tạo và giải quyết vấn đề.
Tại nhiều trường học ở TP.HCM, hình ảnh học sinh tự thiết kế mô hình chống ngập, lập trình robot, chế tạo sản phẩm tái chế, thực hiện dự án nông nghiệp thông minh hay ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào học tập đã trở nên quen thuộc. Điều đáng chú ý là giáo dục STEM hiện không còn bó hẹp trong các trường chất lượng cao hay trường chuyên mà đang được mở rộng đến nhiều cơ sở giáo dục ở các địa bàn khác nhau.
Tại Trường THCS Nguyễn Du, phường Bến Thành, giáo dục STEM được triển khai theo hướng gắn với thực tiễn đời sống. Trong một chuyên đề về môi trường đô thị, học sinh được giao nhiệm vụ khảo sát tình trạng rác thải nhựa tại khu dân cư, từ đó thiết kế mô hình phân loại rác thông minh bằng cảm biến. Các em phải vận dụng kiến thức vật lý, công nghệ, toán học và kỹ năng lập trình để hoàn thiện sản phẩm.
Thầy Cao Đức Khoa – Hiệu trưởng Trường THCS Nguyễn Du nhận định, điểm tích cực nhất của giáo dục STEM là giúp học sinh thay đổi cách học. Thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức một chiều, các em phải chủ động tìm hiểu, thử nghiệm, thảo luận nhóm và giải quyết vấn đề thực tế.
“Có những học sinh trước đây khá thụ động nhưng khi tham gia dự án STEM lại rất sáng tạo. Các em mạnh dạn trình bày ý tưởng, biết phản biện và tự tin hơn rất nhiều”, giáo viên này chia sẻ.
Ở bậc tiểu học, STEM được triển khai theo hướng nhẹ nhàng, tăng trải nghiệm và khơi gợi hứng thú học tập. Nhiều trường tổ chức các tiết học khoa học gắn với thực hành, chế tạo mô hình đơn giản, khám phá tự nhiên hoặc lập trình cơ bản.
Cô Phạm Thúy Hà – Hiệu trưởng Trường Tiểu học Đặng Trần Côn, phường Vĩnh Hội cho rằng STEM giúp học sinh hình thành năng lực từ sớm thay vì chỉ chú trọng ghi nhớ kiến thức. “Các em được làm việc nhóm, được thử sai, được sáng tạo. Đây là những kỹ năng rất quan trọng trong bối cảnh xã hội hiện nay, khi yêu cầu về nguồn nhân lực đã thay đổi rất nhiều”.
Gắn với mục tiêu phát triển nguồn nhân lực cho thành phố
Theo lãnh đạo ngành giáo dục TP.HCM, việc đẩy mạnh giáo dục STEM không chỉ phục vụ mục tiêu đổi mới phương pháp dạy học mà còn hướng đến chiến lược dài hạn về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho thành phố. Trong bối cảnh TP.HCM đang đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển kinh tế tri thức và xây dựng trung tâm tài chính quốc tế, nhu cầu nhân lực trong các lĩnh vực công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa, dữ liệu số ngày càng lớn. Vì vậy, giáo dục phổ thông cần tạo nền tảng sớm cho học sinh về tư duy khoa học công nghệ.
Các chuyên gia giáo dục nhấn mạnh, STEM không đơn thuần là tích hợp kiến thức khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học mà quan trọng hơn là hình thành cho học sinh tư duy liên ngành, khả năng sáng tạo, hợp tác và thích ứng với bối cảnh xã hội số. Điều này đặc biệt phù hợp với tinh thần của Nghị quyết 57 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; đồng thời gắn với Nghị quyết 71 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Để hiện thực hóa các mục tiêu đặt ra trong 2 nghị quyết trụ cột này, giáo dục được xem là lĩnh vực then chốt, đặc biệt là việc đào tạo thế hệ học sinh có năng lực hội nhập quốc tế, tư duy công nghệ và khả năng sáng tạo.
Ông Nguyễn Bảo Quốc – Phó Giám đốc Sở GD-ĐT TP.HCM cho biết, thời gian qua ngành giáo dục đã triển khai nhiều giải pháp thúc đẩy STEM như tổ chức ngày hội STEM, xây dựng không gian sáng tạo tại trường học, tập huấn giáo viên, tăng cường ứng dụng công nghệ trong dạy học và khuyến khích các trường kết nối doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học. Một số trường còn xây dựng phòng học STEM hiện đại với robot, máy in 3D, thiết bị thực hành khoa học nhằm tạo môi trường học tập gắn với công nghệ mới.
“Hiệu quả lớn nhất của giáo dục STEM không nằm ở số lượng sản phẩm hay giải thưởng mà ở sự thay đổi tư duy học tập của học sinh và giáo viên. Giáo viên từ vai trò truyền đạt kiến thức đang chuyển sang tổ chức hoạt động học tập, hướng dẫn học sinh khám phá và sáng tạo. Trong khi đó, học sinh trở thành trung tâm của quá trình học tập, biết chủ động tìm tòi và ứng dụng kiến thức vào thực tế”.
Ông cho biết, trong định hướng thời gian tới, TP.HCM đặt mục tiêu tiếp tục mở rộng giáo dục STEM ở tất cả bậc học, đồng thời gắn STEM với chuyển đổi số, giáo dục AI và đổi mới sáng tạo, gắn liền với mục tiêu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho thành phố. Hiện nay nhiều trường học đang từng bước xây dựng mô hình lớp học thông minh, tăng cường học tập dự án, ứng dụng dữ liệu số và trí tuệ nhân tạo trong dạy học. Đây được xem là bước đi quan trọng để giáo dục TP.HCM bắt nhịp với xu hướng giáo dục hiện đại trên thế giới.
Cần tháo gỡ khó khăn để STEM phát triển bền vững
Dù đạt nhiều kết quả tích cực, việc triển khai giáo dục STEM tại TP.HCM vẫn còn không ít khó khăn. Chênh lệch điều kiện cơ sở vật chất giữa các trường, áp lực chương trình học, thiếu thiết bị thực hành và hạn chế về năng lực tổ chức hoạt động STEM ở một bộ phận giáo viên vẫn là những thách thức lớn. Đến thời điểm này, nhiều trường học tại TP.HCM, bao gồm cả những trường trung tâm vẫn chưa thể trang bị được phòng học STEM.
Nhiều giáo viên cho rằng để STEM thực sự hiệu quả cần có thêm cơ chế hỗ trợ về kinh phí, đầu tư phòng học chức năng, phòng STEM một cách đồng bộ. Bên cạnh đó, việc đánh giá học sinh trong giáo dục STEM cũng cần đổi mới theo hướng coi trọng năng lực, quá trình thực hiện dự án thay vì chỉ đánh giá kết quả cuối cùng.
Các chuyên gia giáo dục nhận định STEM không thể triển khai theo phong trào mà cần được xây dựng thành hệ sinh thái giáo dục lâu dài, có sự liên kết giữa nhà trường, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và cơ quan quản lý.
Đỗ Giang Quân
Bình luận (0)