Thách thức của hệ thống đào tạo không chỉ là làm cho người học thấy toán hữu ích mà sâu hơn là thiết kế lại con đường học toán. Vì vậy, toán học không thể chỉ dừng lại ở vị trí một môn học nền tảng theo nghĩa truyền thống mà phải trở thành ngôn ngữ thiết kế của công nghệ, công cụ giải bài toán của doanh nghiệp và hạ tầng tri thức của đổi mới sáng tạo.
GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai (Giám đốc ĐH Quốc gia TP.HCM) đã đề xuất điều này tại hội thảo khoa học chủ đề “Dạy và học toán trong kỷ nguyên công nghệ” do ĐH Quốc gia TP.HCM tổ chức tuần qua.
Toán học tham gia vào nhiều ngành công nghệ mũi nhọn
Hội thảo đã làm rõ vai trò của toán học trong hệ sinh thái khoa học – công nghệ hiện đại. Đồng thời, góp phần trả lời những câu hỏi mang tính căn cốt đối với giáo dục hiện nay: Học toán để làm gì; toán học có thể trở thành động lực phát triển của các ngành như thế nào; cần đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy ra sao để đón đầu xu hướng của thế giới… Đây không chỉ là vấn đề riêng của lĩnh vực toán học mà còn liên quan trực tiếp đến toàn bộ hệ thống đào tạo các ngành khoa học, công nghệ và kinh tế – xã hội.
Vào cuối năm 2025, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt “Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia”; tập trung phát triển sáu sản phẩm công nghệ chiến lược. Bao gồm: Mô hình ngôn ngữ lớn và trợ lý ảo tiếng Việt, AI camera xử lý tại biên, robot di động tự hành, hệ thống thiết bị mạng di động 5G, hạ tầng blockchain và các ứng dụng liên quan, thiết bị bay không người lái. Điểm chung của các lĩnh vực này là nền tảng toán học. Ngoài ra, còn nhiều ngành công nghệ mũi nhọn khác như bán dẫn, y – sinh, vật liệu và năng lượng mới cũng đòi hỏi sự tham gia của toán học.
Phát biểu tại hội thảo, GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai cho rằng, mặc dù ĐH Quốc gia TP.HCM có nhiều học sinh giỏi toán và đội ngũ nhà toán học chất lượng cao, song việc kết nối toán học với các lĩnh vực công nghệ và ứng dụng thực tiễn trong chương trình đào tạo vẫn còn hạn chế. Trong khi đó, xu hướng quốc tế cho thấy chương trình toán học hiện đại đang chuyển mạnh theo hướng tăng cường tư duy mô hình hóa, tư duy tính toán, tăng tính liên ngành và tăng khả năng chuyển giao kiến thức sang các bối cảnh thực tiễn để giải quyết những vấn đề của đời sống.
Theo GS.TS Mai, thách thức của hệ thống ĐH Quốc gia TP.HCM không phải chỉ là làm cho người học thấy toán hữu ích mà sâu hơn, là thiết kế lại con đường học toán. Từ bậc phổ thông đến ĐH, sau ĐH, người học cần được đi qua một lộ trình ngày càng rõ hơn về tư duy mô hình hóa, xác suất – thống kê, tối ưu, thuật toán, tính toán khoa học, phân tích dữ liệu… và khả năng làm việc liên ngành. Toán học vì vậy không thể chỉ dừng lại ở vị trí một môn học nền tảng theo nghĩa truyền thống mà phải trở thành ngôn ngữ thiết kế của công nghệ, công cụ giải bài toán của doanh nghiệp và hạ tầng tri thức của đổi mới sáng tạo.
Xây dựng các học phần tích hợp giữa phổ thông và ĐH
Giám đốc ĐH Quốc gia TP.HCM nhấn mạnh: “Chiến lược phát triển toán học cũng như nâng cao xếp hạng ĐH của hệ thống ĐH Quốc gia TP.HCM phải được định hình theo hướng xây dựng một hệ sinh thái đào tạo và nghiên cứu toán học mang tính liên thông, tích hợp cao; từ bậc phổ thông, ĐH đến sau ĐH. Trong hệ sinh thái này, Trường Phổ thông Năng khiếu đóng vai trò là mắt xích khởi đầu quan trọng đối với việc phát hiện, bồi dưỡng và định hướng tài năng cho đất nước”.
 Nhiều tham luận tại hội thảo đã tập trung làm rõ vai trò trung tâm của toán học trong sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, bán dẫn và các công nghệ tiên tiến. Qua đó, đưa ra những đề xuất cụ thể mang tính hành động góp phần đổi mới giảng dạy toán học tại Việt Nam; đồng thời đẩy mạnh phát triển nguồn nhân lực toán học chất lượng cao, phục vụ các ngành công nghệ chiến lược trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ. |
Bà Mai cho rằng, các cơ sở giáo dục phổ thông và ĐH phải mạnh dạn thiết kế lại toàn bộ chương trình dạy – học toán để phù hợp với yêu cầu của xã hội. Việc này cần phải làm nhanh, quyết liệt để không lỡ nhịp với yêu cầu phát triển của quốc gia. Việc hình thành các nhóm nghiên cứu – giảng dạy liên cấp, các học phần tích hợp giữa phổ thông và ĐH, các chương trình liên ngành, liên trường cùng với những chương trình trải nghiệm nghiên cứu sớm cho học sinh sẽ là những giải pháp khả thi để thúc đẩy quá trình liên thông này.
Để thực hiện, theo bà Mai, cần một sự dịch chuyển đồng bộ trên ba phương diện: Từ dạy toán như một hệ thống tri thức khép kín sang dạy toán như một năng lực giải quyết vấn đề mở; từ đào tạo tách rời giữa phổ thông, ĐH và sau ĐH sang thiết kế lộ trình liên thông phát hiện – bồi dưỡng – phát triển nhân tài; từ tư duy cung cấp chương trình theo khả năng sẵn có sang tư duy đào tạo gắn với bài toán công nghệ chiến lược và nhu cầu phát triển quốc gia. “Đây là chuyển dịch không dễ nhưng nếu không làm, chúng ta sẽ rất khó đi nhanh và đi xa trong mục tiêu nâng cao chất lượng, khẳng định vị thế học thuật để từng bước tiến tới các chuẩn mực ĐH hàng đầu châu Á lẫn thế giới” – Giám đốc ĐH Quốc gia TP.HCM nhận định.
Thời gian tới, ĐH Quốc gia TP.HCM tiếp tục định hướng phát triển toán học theo hướng liên ngành, gắn với công nghệ và nhu cầu thực tiễn; đồng thời, mở rộng hợp tác quốc tế, thu hút chuyên gia trong và ngoài nước nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu. Đây được xem là nền tảng quan trọng để từng bước đưa lĩnh vực toán học của ĐH này tiệm cận nhóm 100 trường ĐH hàng đầu thế giới.
Thục Trân
Bình luận (0)