Tháng tư, trong những không gian trưng bày ở Đà Nẵng, có những “tiết học” không cần bảng phấn, không cần bục giảng. Người học không ghi chép nhiều nhưng lại dừng lại lâu hơn trước một chiếc ba lô sờn bạc, một tấm ảnh ghi dấu khoảnh khắc của chiến tranh, hay một câu chuyện. Và từ những khoảnh khắc rất ngắn ấy, lịch sử bắt đầu hiện ra theo cách khác, giá trị hòa bình được hiểu sâu hơn!
Chậm lại trước hiện vật của chiến tranh
Một buổi sáng tháng tư, trong phòng trưng bày của Bảo tàng Quân khu 5, dòng người di chuyển thật chậm. Trên gương mặt họ lộ rõ sự xúc động. Tôi để ý thấy nhiều nhóm sinh viên tự tách ra, dừng lại trước từng hiện vật của chiến tranh. Có người cúi xuống nhìn kỹ một dòng chữ nhỏ. Có người đứng im khá lâu trước một tấm ảnh cũ hay chiếc ba lô đã bạc sờn theo năm tháng, đi qua bao lửa đạn chiến tranh. Nguyễn Khánh Hoàng, sinh viên Trường Đại học Bách khoa (Đại học Đà Nẵng) bộc bạch: “Ở đây, em không đi nhanh được. Mỗi hiện vật đều khiến mình phải dừng lại lâu hơn. Những thứ từng học trong sách… khi nhìn thấy rồi thì cảm giác rất khác”. Cách đó không xa, Thanh Thúy, sinh viên Trường Đại học Sư phạm, nói rằng điều khác biệt không nằm ở kiến thức mới mà ở cách tiếp cận: “Khi bài học đặt trong không gian thật, có hình ảnh, có câu chuyện, em thấy mọi thứ kết nối lại. Lịch sử không còn rời rạc nữa”.
Trước đây, việc dạy và học lịch sử phần lớn diễn ra trong lớp học, với cách tiếp cận quen thuộc là đọc, ghi nhớ và tái hiện. Cách làm đó giúp người học nắm được kiến thức, nhưng không phải lúc nào cũng tạo được sự gắn kết. Vì vậy, việc đưa sinh viên đến bảo tàng không còn là hoạt động ngoài giờ mà đang trở thành một phần của quá trình đào tạo ở trường học.
PGS.TS Nguyễn Minh Phương, phụ trách chuyên môn Khoa Sử – Địa – Chính trị, Trường Đại học Sư phạm (Đại học Đà Nẵng), cho biết khi tiếp cận trực tiếp với tư liệu, sinh viên có xu hướng chủ động hơn. “Chúng tôi không muốn các em chỉ học để thi. Khi đứng trước hiện vật, các em sẽ tự đặt câu hỏi. Và chính quá trình tìm câu trả lời mới là điều quan trọng”.
Đưa lịch sử ra khỏi trang sách
Nếu bảo tàng là nơi người học nhìn thấy lịch sử qua hiện vật, thì Nhà trưng bày Hoàng Sa lại đặt lịch sử vào một mối liên hệ gần hơn. Trong một buổi sinh hoạt giữa tháng tư, lễ chào cờ diễn ra giữa những tư liệu về chủ quyền biển đảo. Không gian quen thuộc, nhưng cảm giác không còn như cũ. Khi những hình ảnh, bản đồ, tư liệu được đặt xung quanh, mỗi nghi thức trở nên có ý nghĩa cụ thể hơn. Cô Đặng Thị Oanh, Bí thư Chi bộ, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Trần Quốc Toản, cho rằng việc học trong những không gian như vậy giúp người học hiểu rõ hơn điều mình đang tiếp nhận. “Khi các em nhìn thấy trực tiếp tư liệu, các em sẽ hiểu sâu hơn về chủ quyền và trách nhiệm của mình”, cô Oanh nói.
Không chỉ dừng lại ở việc đón học sinh, sinh viên đến tham quan, vài năm trở lại đây, Nhà trưng bày Hoàng Sa thường xuyên phối hợp với các trường học trên địa bàn TP.Đà Nẵng để chủ động đưa lịch sử đến với học sinh, sinh viên. Thầy Võ Thanh Phước, Hiệu trưởng Trường THCS Nguyễn Huệ (phường Hải Châu), những buổi học ngoại khóa tại bảo tàng đã mang lại hiệu quả rõ rệt trong việc đổi mới cách tiếp cận môn lịch sử. Khi kiến thức được truyền tải thông qua hiện vật, không gian trưng bày và những câu chuyện cụ thể, bài học trở nên sinh động, dễ tiếp nhận hơn, qua đó tạo được hứng thú cho học sinh đối với một môn học vốn lâu nay thường bị xem là khô khan.
Theo ông Lê Tiến Công, Giám đốc Nhà trưng bày Hoàng Sa, trong năm học 2025-2026, các triển lãm lưu động đang được tổ chức để đưa tư liệu về chủ quyền biển đảo đến trực tiếp với học sinh. Gần đây, một chương trình ngoại khóa tại Trường THCS Nguyễn Tri Phương (phường Hải Vân, TP.Đà Nẵng) đã thu hút gần 300 học sinh tham gia, trong đó khoảng 30% là học sinh đồng bào Cơ Tu. Không gian học tập được thiết kế đơn giản, trực quan. Hình ảnh, tư liệu và phần thuyết minh đi cùng nhau, giúp người học tiếp cận nội dung một cách tự nhiên. Cuộc thi “Rung chuông vàng” với 50 học sinh tham gia cũng được tổ chức ngay trong chương trình, tạo thêm cho học sinh một cách ghi nhớ nằm ngoài việc ghi chép. Ông Lê Tiến Công cho biết, thời gian tới sẽ tiếp tục chuỗi hoạt động tuyên truyền tại các trường học theo kế hoạch của Chi bộ Đặc khu Hoàng Sa. Qua đó từng bước mở rộng phạm vi và nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền trong thời gian tới.
“Đưa lịch sử ra khỏi trang sách, gắn với trải nghiệm để người học hiểu đúng và hiểu sâu. Khi kiến thức được tiếp cận bằng hình ảnh, tư liệu và không gian thực, lịch sử không còn khô cứng mà trở nên gần gũi, có ý nghĩa. Đó cũng là cách để quá khứ được nhận thức đầy đủ hơn, từ đó tạo nền tảng cho thái độ đúng với hiện tại”, ông Lê Tiến Công cho biết.
Hiền Lương
Bình luận (0)