Trong các giá trị giáo dục văn hóa truyền thống cho học sinh hiện nay, “Tiên học lễ, hậu học văn” có lẽ là bài học không mới nhưng chưa bao giờ cũ. Bởi đây là gốc rễ hình thành nên con người có đạo đức, có nhân cách, có lối sống đẹp và khát vọng cống hiến… như yêu cầu đặt ra về xây dựng giá trị con người Việt Nam trong Nghị quyết 80.
“Gốc rễ” hình thành bản sắc văn hóa con người Việt Nam
Từ năm học 2025-2026, “Tiên học lễ – hậu học văn” là bài học đầu tiên học sinh khối 10 Trường THPT Nguyễn Hữu Cầu, xã Bà Điểm, TP.HCM được học ngay khi trúng tuyển vào trường. Cô Nguyễn Thị Ánh Mai – Hiệu trưởng nhà trường là người trực tiếp đứng lớp.
Không “lên gân, lên cốt”, không giáo điều, trong buổi học đặc biệt này, học sinh được học về cách ứng xử với thầy cô, ba mẹ; ứng xử trong gia đình, nhà trường và ngoài xã hội qua những câu chuyện nhẹ nhàng, giản dị. Những thước phim ngắn ghi lại hình ảnh học sinh khoanh tay, cúi đầu lễ phép chào thầy cô trở thành hành trình gieo hạt giống văn hóa học đường, nơi lòng hiếu kính được gìn giữ và tinh thần hiếu học được khơi nguồn.
Lựa chọn đưa bài học đặc biệt này vào giảng dạy ngay đầu năm học, theo cô Mai, “Tiên học lễ, hậu học văn” là bài học không mới nhưng chưa bao giờ cũ. Đặt trong bối cảnh xã hội hiện nay, bài học này càng trở nên cấp thiết. Đây không chỉ là lời chào hỏi lễ phép của học trò dành cho thầy cô, thể hiện sự tôn kính của các em với thầy cô mình, mà xa hơn, rộng hơn đó chính là giá trị cốt lõi để xây dựng nên văn hóa học đường, hình thành nên bản sắc văn hóa con người Việt Nam, nơi lòng hiếu kính được đặt lên hàng đầu.
“Bằng bài học đầu tiên này, nhà trường dạy các em biết cúi đầu lễ phép trước thầy cô, hiếu thuận với ba mẹ, biết mở lòng nhân ái với bè bạn và những người xung quanh, biết kiên trì rèn luyện để chắp cánh tri thức. Chỉ khi “học lễ” để thành người tử tế các em mới có nền tảng bền vững để “học văn” mà lập thân, lập nghiệp, trở thành những công dân trí tuệ, nghĩa tình” – cô Mai nhấn mạnh.
Đi cùng với bài học khởi nguồn “Tiên học lễ, hậu học văn”, Trường THPT Nguyễn Hữu Cầu đẩy mạnh giáo dục học sinh về trách nhiệm cộng đồng thông qua các hoạt động thiện nguyện như chuyến xe yêu thương đến với học sinh vùng khó; đưa giờ hoạt động xã hội vào giáo dục học sinh trong hoạt động trải nghiệm hướng nghiệp.
Cô Trương Võ Ngọc Châu – giáo viên ngữ văn Trường THPT Nguyễn Hữu Cầu phấn khởi cho hay, bài học “Tiên học lễ – hậu học văn” đã góp phần thay đổi mạnh mẽ hành vi của học sinh trong cách ứng xử, qua từng tiết học. Từ lớp học cho đến ngoài sân trường, hành lang đâu đâu cũng là những lời chào lễ phép.
““Tiên học lễ, hậu học văn” là câu khẩu hiệu dễ dàng bắt gặp ở mỗi nhà trường. Song để các em học được bài học này không phải là điều dễ dàng, đòi hỏi trách nhiệm của cả gia đình, nhà trường, mỗi thầy cô đều cùng phải chung tay, kiên trì mỗi ngày. Khi lấy bài học về dạy lễ làm nền tảng, tôi tin rằng mỗi học sinh sẽ lớn lên với lòng hiếu kính, nhân nghĩa, là người tử tế…” – cô Châu nhìn nhận.
Bước chuyển mạnh trong giáo dục văn hóa truyền thống cho học sinh
Cũng lấy “Tiên học lễ, hậu học văn” làm phương châm giáo dục học sinh trong bối cảnh hội nhập, song bài học này lại được Trường Tiểu học Đoàn Thị Điểm, phường Tân Sơn Nhì, TP.HCM truyền tải một cách đầy nhẹ nhàng, gần gũi qua chính… bảng tên lớp học với dự án “Lớn lên từ những điều hay”.
Dự án được thực hiện từ học kỳ 2 năm học 2025-2026, ở đó, bảng tên lớp học trở thành kênh giáo dục mềm để học sinh tiểu học tiếp cận những bài học đạo đức nhẹ nhàng qua các câu ca dao, tục ngữ như “Tiên học lễ, hậu học văn”; “Công cha như núi Thái Sơn/ Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra” hay những câu nói của Bác Hồ: “Các vua Hùng đã có công dựng nước/ Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”…, qua đó học sinh vừa học các bài học văn hóa, vừa giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt.
Chia sẻ về ý tưởng mô hình, thầy Trần Trọng Khiêm – Hiệu trưởng Trường Tiểu học Đoàn Thị Điểm cho biết trong bối cảnh hội nhập mạnh mẽ, công nghệ số đi sâu vào mọi hoạt động, nhiều giá trị truyền thống như ca dao, tục ngữ, hay những bài học dạy về “Tiên học lễ, hậu học văn” đang dần vơi đi trong đời sống thường ngày của trẻ. Trong khi đó, những câu ca dao, tục ngữ không chỉ chứa đựng kinh nghiệm sống, bài học đạo đức rất sâu sắc của ông cha mà còn là kho tàng văn hóa, hun đúc cho trẻ giá trị văn hóa đẹp đẽ của dân tộc, bài học về sự hiếu kính, gìn giữ sự trong sáng và nét đẹp tiếng Việt. Nếu không có cách tiếp cận phù hợp ngay từ bậc tiểu học, học sinh sẽ ngày càng ít có cơ hội tiếp xúc, những giá trị văn hóa truyền thống đẹp đẽ sẽ không tránh khỏi mai một.
“Trường học không chỉ là nơi giáo dục kiến thức mà còn phải là nơi khởi nguồn, nuôi dưỡng bản sắc văn hóa truyền thống, tình yêu tiếng mẹ đẻ, hình thành nhân cách cho học sinh. Thông qua dự án “Lớn lên từ những điều hay”, nhà trường mong muốn đưa các giá trị truyền thống vào không gian học đường một cách tự nhiên, gần gũi nhất. Nhà trường không đặt nặng việc học thuộc lòng, mà mong muốn các em tiếp xúc những giá trị giáo dục hằng ngày để hình thành nên nhận thức, tư duy, hành động…” – thầy Khiêm chia sẻ.
Để có bước chuyển trong cách thức giáo dục văn hóa truyền thống cho học sinh đi từ những điều giản đơn, thầy Khiêm nhấn mạnh, Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa Việt Nam là trợ lực chính sách lớn tạo nền móng để nhà trường mạnh dạn, sáng tạo xây dựng mô hình. Lần đầu tiên thước đo về sự sáng tạo trong giáo dục văn hóa truyền thống cho học sinh được nhà trường đưa vào khung đánh giá quý của giáo viên. Không dừng ở khẩu hiệu, mô hình đi sâu, gắn liền vào từng bài học, đòi hỏi thầy cô phải đồng thuận, chuyển mình trong tư duy để bền bỉ gieo vào học sinh các giá trị văn hóa truyền thống…
“Có những học sinh lớp 1, dù chưa học hết các chữ hoa, vẫn đứng trước bảng tên để tập đọc từng chữ rồi hỏi cô giáo về ý nghĩa của câu ca dao. Các em gặp thầy cô biết chào, gặp khách qua trường đều khoanh tay, về nhà lễ phép thưa gửi với ba mẹ… Với nhà trường, đó chính là thành công bước đầu của mô hình”, thầy Khiêm phấn khởi.
Đỗ Giang Quân
Bình luận (0)